Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Sâu răng (caries răng) là bệnh trong đó men răng trên bề mặt răng bị khử khoáng do axit, sau đó lan đến ngà răng và tủy răng.
- Nguyên nhân·bệnh sinh: Khi vi khuẩn gây sâu răng cư trú trong mảng bám răng (màng vi khuẩn) trong khoang miệng phân giải thức ăn (đặc biệt là đường và tinh bột) để tạo axit, men răng bị khử khoáng và dần hình thành tổn thương khuyết. Lượng nước bọt giảm (chẳng hạn do bệnh tiểu đường, sau xạ trị) thúc đẩy hoạt động của vi khuẩn và môi trường axit, làm tăng nguy cơ.
- Triệu chứng chính:
- Giai đoạn sớm (giới hạn ở men răng): phần lớn không có triệu chứng hoặc chỉ thay đổi cảm giác nhẹ
- Tổn thương vùng tiếp giáp men răng–ngà răng: quá mẫn với đồ lạnh và vị ngọt (ê buốt răng)
- Tổn thương ngà răng: khó chịu khi bị kích thích lạnh hoặc nóng, đau khi nhai
- Tổn thương tủy răng (viêm tủy/hoại tử): đau tự phát, đau về đêm, nặng hơn khi bị kích thích nóng; nếu nghiêm trọng, đáp ứng với thuốc giảm đau kém
- Khi tủy răng bị hoại tử/bệnh trở thành mạn tính, có thể xuất hiện tổn thương vùng chóp chân răng (tổn thương thấy trên X-quang) hoặc áp xe
Phương pháp điều trị
- Không phẫu thuật·dự phòng:
- Bôi fluoride (kem đánh răng·gel fluoride·vecni) để thúc đẩy tái khoáng hóa và phòng ngừa
- Đặt sealant (trên mặt nhai của răng hàm) để phòng ngừa
- Cải thiện vệ sinh răng miệng (đánh răng thường xuyên, chỉ nha khoa·bàn chải kẽ răng), điều chỉnh chế độ ăn (hạn chế đường), thúc đẩy tiết nước bọt (chẳng hạn nhai kẹo cao su không đường)
- Điều trị trám răng:
- Sau khi loại bỏ phần răng bị sâu, trám bằng composite (màu răng) hoặc amalgam/vàng
- Khi tủy răng bị tổn thương:
- Tiến hành điều trị tủy (điều trị dây thần kinh) tùy theo chẩn đoán viêm tủy có hồi phục/không hồi phục
- Nhổ răng khi mô răng bị tổn thương nghiêm trọng hoặc chân răng bị nứt/không thể bảo tồn răng
- Thuốc:
- Kiểm soát đau: NSAIDs (chẳng hạn ibuprofen), thuốc giảm đau khi cần
- Kháng sinh: chủ yếu chỉ sử dụng hạn chế khi áp xe khu trú lan rộng hoặc có triệu chứng toàn thân (sốt, hạch bạch huyết to)
- Tình huống đặc biệt:
- Nếu khô miệng sau tiểu đường·xạ trị là nguyên nhân, khuyến nghị sử dụng chất thay thế nước bọt·dưỡng ẩm khoang miệng, kiểm soát đường huyết và phối hợp quản lý giữa nha khoa–nội khoa
- Lưu ý:
- Nếu có triệu chứng, không trì hoãn mà cần khám nha khoa để điều trị sớm
- Phải thông báo trước khi điều trị về việc đang dùng thuốc chống đông·thuốc điều trị bệnh tim mạch, tình trạng mang thai, v.v.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị:
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc tiểu đường)
- Hồ sơ điều trị nha khoa trước đây (điều trị tủy·nhổ răng·phục hình, v.v.) và phim X-quang gần đây (nếu có)
- Bệnh nền (tiểu đường, tiền sử xạ trị, tình trạng ức chế miễn dịch, v.v.) và thông tin dị ứng
- Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, mối liên quan với các kích thích (lạnh·nóng·vị ngọt), mức độ·tần suất đau, có sưng·chảy mủ hay không
- Thói quen sinh hoạt: thường xuyên ăn vặt/uống nước ngọt có ga, có hút thuốc hay không
- Ví dụ câu hỏi khi khám ngoại trú (sẽ hữu ích nếu bệnh nhân tự ghi chép và mang theo):
- "Cơn đau bắt đầu từ khi nào và trở nên nghiêm trọng hơn với kích thích nào?"
- "Gần đây tôi có tiền sử liên quan đến đường huyết (hoặc xạ trị, v.v.) không?"
Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- "Bác sĩ có thể giải thích tình trạng sâu răng hiện tại của tôi đang ở giai đoạn nào (tổn thương men răng·ngà răng·tủy răng) không?"
- "Nếu không điều trị, diễn tiến dự kiến (biến chứng) sẽ như thế nào?"
- "Ưu điểm và nhược điểm (tuổi thọ, chi phí, tính thẩm mỹ) của vật liệu trám được khuyến nghị là gì?"
- "Các phương pháp kiểm soát đau và tác dụng phụ dự kiến trong·sau khi điều trị là gì?"
Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Có vẻ tủy răng đã bị tổn thương; tôi có cần điều trị tủy (điều trị dây thần kinh) không, và tỷ lệ thành công cũng như số lần điều trị dự kiến là bao nhiêu?"
- "Chức năng tiết nước bọt của tôi bị suy giảm do tiểu đường hoặc xạ trị; bác sĩ khuyến nghị những biện pháp chăm sóc bổ sung nào để ngăn tái phát (bôi fluoride·dưỡng ẩm khoang miệng·lấy cao răng định kỳ, v.v.)?"
(Tham khảo: khám bằng mắt·thăm dò và phim X-quang là những yếu tố bắt buộc để chẩn đoán; khả năng phục hồi cao nếu phát hiện sớm.)