Nang do răng phát triển

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nang do răng phát triển (developmental odontogenic cysts) là tổn thương dạng nang hình thành từ các thành phần biểu mô còn sót lại có nguồn gốc trong quá trình phát sinh răng (chẳng hạn như biểu mô còn sót của cơ chất răng).
• Sinh lý bệnh: Nang (túi) hình thành do sự tăng sinh hoặc bài tiết của các mô tham gia vào quá trình hình thành răng (biểu mô răng, biểu mô mào ổ răng hoặc phần còn sót của lá răng...). Cơ chế hình thành và biểu hiện lâm sàng có phần khác nhau tùy theo loại nang (ví dụ: nang lợi ở trẻ sơ sinh, nang do răng dạng phát triển phôi, u dạng nang...).
• Nguyên nhân: Nguồn gốc bẩm sinh·phát triển — sự tăng sinh quá mức của các thành phần biểu mô còn sót liên quan đến răng hoặc tình trạng ứ đọng dịch.
• Triệu chứng chính:
  • Trẻ sơ sinh: Quan sát thấy các nốt nhô màu trắng (nhiều nốt nhỏ) trên lợi hoặc niêm mạc miệng, thường không có triệu chứng. Hiếm khi gây cản trở việc bú.
  • Trẻ em·người lớn: Sưng màu xanh hoặc xanh đen ở lợi (ví dụ: nang mọc răng), di chuyển các răng xung quanh hoặc chậm mọc răng, sưng khu trú hoặc đau (khi bị nhiễm trùng).
• Đặc điểm lâm sàng (ưu tiên phản ánh thông tin đã cung cấp): Ở trẻ sơ sinh có thể quan sát thấy nhiều nốt màu trắng ở vòm miệng·lợi; ở người lớn có thể quan sát thấy vùng sưng màu xanh/xanh đen ở lợi. Hầu hết được xác định bằng khám trực quan; ở người lớn, xét nghiệm hình ảnh (X-quang toàn cảnh, X-quang quanh chóp) hoặc CT khi cần có thể hữu ích. Có thể chẩn đoán xác định bằng xét nghiệm bệnh lý sau khi cắt bỏ.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn
  • Đối với trẻ sơ sinh: Hầu hết tự tiêu biến (biến mất trong vài tuần~vài tháng). Nếu không gây ảnh hưởng đến việc bú hoặc hô hấp, khuyến nghị theo dõi diễn tiến.
  • Nếu không có nhiễm trùng và triệu chứng nhẹ, theo dõi định kỳ (theo dõi lâm sàng và bằng hình ảnh).
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Khi có triệu chứng (cản trở bú, đau, nhiễm trùng, kéo dài...) hoặc kích thước tăng lên, cân nhắc phẫu thuật loại bỏ (cắt bỏ, dẫn lưu hoặc mở thông nang/marsupialization...).
  • Nang ở người lớn (ví dụ: nang thân răng·dentigerous cyst...) được điều trị bằng phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn (cắt nang) và khi cần thì nhổ răng bất thường liên quan đến tổn thương.
  • Khi dự kiến có khuyết xương rộng, có thể kết hợp ghép xương và phẫu thuật tái tạo.
• Điều trị bằng thuốc
  • Khi kèm theo nhiễm trùng, kê đơn thuốc kháng sinh và thuốc chống viêm (lựa chọn tùy thuộc vào tình trạng lâm sàng và chủng vi khuẩn). Kháng sinh đơn thuần không phải là điều trị căn nguyên — có thể cần loại bỏ nang nền.
• Lưu ý và tự chăm sóc
  • Cần giải thích về nguy cơ chảy máu·nhiễm trùng·tổn thương thần kinh (đặc biệt là thần kinh ổ răng dưới) trước và sau phẫu thuật.
  • Sau phẫu thuật, duy trì vệ sinh răng miệng, dùng thuốc theo đơn, tái khám ngay khi xuất hiện sưng·sốt·đau dữ dội.
  • Ở trẻ em·trẻ sơ sinh, theo dõi tình trạng bú và kiểm tra thay đổi cân nặng.
• Nguy cơ biến chứng
  • Nhiễm trùng (áp xe), tổn thương hoặc di chuyển răng lân cận, hình thành đường rò đến xoang hàm trên·hốc mũi, hiếm khi phá hủy xương·gãy xương bệnh lý, khả năng tái phát sau phẫu thuật (cao hơn ở một số loại).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng nên mang theo
  • Danh sách các thuốc đang dùng (thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử dị ứng (thuốc·latex, v.v.)
  • Hồ sơ nha khoa·phẫu thuật miệng trước đây và nếu có thì mang theo hình ảnh gần đây (X-quang toàn cảnh, CT, v.v.) hoặc kết quả xét nghiệm
  • Sổ ghi chép hoặc ảnh chụp về thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến thay đổi (kích thước·màu sắc·đau·ảnh hưởng đến việc bú, v.v.) (nếu có thể, chụp ảnh so sánh trong cùng điều kiện ánh sáng)
  • Đối với trẻ em, thông tin về hồ sơ sinh (nếu phát hiện khi còn là trẻ sơ sinh) và tình trạng tăng trưởng·bú
• Các mục cần kiểm tra trước khi đến khám
  • Kiểm tra có sốt·đau cấp tính·chảy mủ hay không (nếu có, cần ưu tiên đến khám)
  • Có đang dùng thuốc chống đông máu hay không (quan trọng khi có khả năng phẫu thuật)
• Ví dụ câu hỏi (các câu hỏi có thể sử dụng tại phòng khám)
  • Các triệu chứng bắt đầu chính xác từ khi nào và đã thay đổi như thế nào?
  • Có gây cản trở việc bú hoặc nhai không? Có sốt hoặc chảy mủ không?
  • Trước đây đã từng được điều trị tổn thương tương tự chưa?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Để chẩn đoán chính xác tổn thương này, cần thực hiện những xét nghiệm nào? (X-quang, CT, xét nghiệm mô bệnh học, v.v.)
• Ưu và nhược điểm của các lựa chọn điều trị (theo dõi diễn tiến so với phẫu thuật) là gì?
• Nếu phẫu thuật, thời gian hồi phục và những điều cần lưu ý như thế nào?
• Các biến chứng chính và nguy cơ tái phát của phẫu thuật hoặc điều trị ở mức nào?
• Tác dụng phụ của các thuốc dự kiến sử dụng (kháng sinh·thuốc giảm đau, v.v.) là gì và cần lưu ý gì khi dùng thuốc?

Ví dụ câu hỏi dành riêng cho từng bệnh

• Liên quan đến trẻ sơ sinh: Nang này đang cản trở việc bú, có thể tiếp tục theo dõi đến khi nào? Nếu ảnh hưởng đến việc bú thì đến thời điểm nào nên phẫu thuật loại bỏ?
• Liên quan đến người lớn·điều trị nha khoa: Khi loại bỏ nang, có khả năng phải nhổ cả các răng xung quanh không? Khi nhổ răng, khả năng hình thành đường rò với xoang hàm trên (xoang cạnh mũi) hoặc hốc mũi ở mức nào, và nếu xảy ra thì xử lý như thế nào?

(Tham khảo: Nội dung trên là phần tổng hợp dựa trên thông tin lâm sàng chung về nang do răng phát triển. Quyết định chẩn đoán·điều trị đối với từng bệnh nhân cần được thực hiện thông qua tư vấn với nhân viên y tế phụ trách.)