Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Viêm nha chu mạn tính là bệnh trong đó các mô quanh răng (nướu, dây chằng nha chu, xương ổ răng) bị phá hủy do viêm bởi mảng bám vi khuẩn (plaque) và cao răng, khiến cấu trúc nâng đỡ răng dần dần bị mất đi.
- Sinh bệnh học: Khi mảng bám do vi khuẩn trong khoang miệng tạo ra bị vôi hóa thành cao răng, túi nha chu hình thành; các mô nha chu và xương ổ răng bị phá hủy bởi phản ứng miễn dịch của cơ thể và các chất trung gian gây viêm. Hút thuốc, kiểm soát đường huyết kém (đái tháo đường), khớp cắn sai lệch và các yếu tố khác làm bệnh tiến triển nhanh hơn.
- Triệu chứng chính: Chảy máu nướu (khi chải răng), nướu sưng/đỏ, hôi miệng kéo dài, chảy mủ, răng lung lay hoặc di chuyển, xuất hiện khe giữa các răng, ê buốt răng (đau do chân răng bị lộ). Ở giai đoạn đầu, đau nhẹ hoặc không đau.
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Điều trị không phẫu thuật
- Cạo vôi răng và xử lý mặt chân răng chuyên nghiệp (loại bỏ cao răng sâu, làm sạch và làm nhẵn bề mặt chân răng).
- Hướng dẫn vệ sinh răng miệng (kỹ thuật chải răng đúng, sử dụng chỉ nha khoa/bàn chải kẽ răng).
- Thuốc kháng khuẩn/kháng viêm tại chỗ (ví dụ: súc miệng bằng chlorhexidine, chế phẩm kháng sinh tại chỗ đặt vào túi nha chu).
- Điều trị bằng thuốc
- Khi cần, sử dụng kháng sinh toàn thân (ví dụ: phối hợp amoxicillin + metronidazole) — nha sĩ sẽ kê đơn dựa trên tình trạng nhiễm trùng và tình trạng toàn thân.
- Thuốc kiểm soát đau và viêm (khi được bác sĩ chỉ định).
- Điều trị phẫu thuật
- Phẫu thuật vạt nha chu (Flap): loại bỏ túi nha chu sâu và làm sạch vùng bề mặt chân răng khó tiếp cận.
- Tái tạo nha chu: cố gắng phục hồi mô nâng đỡ đã mất bằng ghép xương, tái tạo mô có hướng dẫn (GTR) và các phương pháp khác.
- Nhổ những răng có tiên lượng xấu hoặc không thể loại bỏ hết cao răng và mô viêm.
- Răng lung lay có thể được bảo tồn tạm thời bằng nẹp cố định.
- Phục hồi chức năng và chăm sóc duy trì
- Điều trị duy trì định kỳ (cạo vôi răng và kiểm tra theo định kỳ): ở mức độ nhẹ/ trung bình, khuyến nghị cách nhau 3–6 tháng (điều chỉnh tùy theo đáp ứng điều trị và các yếu tố nguy cơ).
- Kiểm soát yếu tố nguy cơ: bỏ thuốc lá, kiểm soát đường huyết (đái tháo đường), điều chỉnh phục hình không phù hợp và điều trị khớp cắn, kiểm soát căng thẳng.
- Lưu ý và nguy cơ biến chứng
- Có thể xuất hiện tình trạng ê buốt, chảy máu tạm thời sau điều trị, thay đổi vị trí răng (tạo khoảng trống) và tụt nướu.
- Trì hoãn điều trị làm tăng nguy cơ mất răng. Vì đã có báo cáo về mối liên quan dịch tễ học giữa viêm mạn tính với bệnh đái tháo đường và bệnh tim mạch, việc kiểm soát các bệnh toàn thân rất quan trọng.
- Cần lưu ý các tác dụng phụ khi sử dụng kháng sinh (triệu chứng tiêu hóa, dị ứng). Người mang thai hoặc đang dùng thuốc chống đông máu và các đối tượng khác phải thông báo cho bác sĩ trước khi thực hiện thủ thuật.
Điểm cần kiểm tra trước khi đến khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung) — đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc hạ đường huyết và các thuốc khác.
- Hồ sơ điều trị và phẫu thuật nha khoa trước đây (nếu có phim X-quang gần đây, hãy mang theo hoặc gửi trước).
- Tài liệu liên quan đến tình trạng kiểm soát đường huyết (bệnh nhân đái tháo đường): kết quả HbA1c gần đây và các tài liệu khác.
- Ghi lại thời điểm xuất hiện và diễn biến của các triệu chứng (tần suất chảy máu, chảy mủ, tình trạng răng lung lay nặng hơn và các triệu chứng khác).
- Tình trạng hút thuốc, thói quen vệ sinh răng miệng (loại bàn chải, tần suất chải răng, có sử dụng chỉ nha khoa hay không), tình trạng sử dụng phục hình (hàm giả, cầu răng).
- Ví dụ về các câu hỏi hữu ích khi khám ngoại trú (bao gồm các vấn đề nên hỏi bác sĩ trước)
- Các triệu chứng và kết quả xét nghiệm (độ sâu túi nha chu, mức độ tiêu xương trên hình ảnh X-quang) như thế nào?
- Các giai đoạn điều trị được khuyến nghị (không phẫu thuật → phẫu thuật) và kịch bản dự kiến là gì?
Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Các tác dụng phụ dự kiến và lưu ý của thuốc này (hoặc phương pháp điều trị này) là gì?
- Tiên lượng trong trường hợp của tôi (khả năng bảo tồn răng) như thế nào?
- Sau khi điều trị nướu, trong sinh hoạt hằng ngày cần đặc biệt lưu ý điều gì (về thực phẩm, vệ sinh răng miệng)?
Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh
- Độ sâu túi nha chu (độ sâu thăm dò) và mức độ tiêu xương trên hình ảnh X-quang có nghiêm trọng đến mức cần khuyến nghị điều trị phẫu thuật (phẫu thuật vạt nha chu hoặc phẫu thuật tái tạo) không?
- Tôi bị đái tháo đường, vậy cần kiểm soát đường huyết ở mức nào để có thể điều trị nha chu an toàn (đặc biệt là phẫu thuật)?