Viêm tủy răng cấp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và sinh lý bệnh: Viêm tủy răng cấp là tình trạng tủy răng (dây thần kinh và mạch máu) bên trong răng bị nhiễm khuẩn hoặc viêm do kích thích, thường do sâu răng (sâu răng) hoặc chấn thương. Vì khoang tủy là một cấu trúc kín, áp lực tăng do viêm gây đau dữ dội; nếu tình trạng viêm tiến triển, có thể dẫn đến hoại tử tủy và viêm lan ra vùng quanh chóp chân răng (viêm quanh chóp răng, áp xe).
• Nguyên nhân chính: Sâu răng nghiêm trọng, nứt răng (nứt rạn), chấn thương (tác động từ bên ngoài), điều trị nha khoa lặp đi lặp lại, mài răng quá mức, v.v.
• Triệu chứng chính:
  • Đau răng dữ dội và kéo dài (đau tự phát), nặng hơn vào ban đêm
  • Nhạy cảm với nước lạnh, nước nóng hoặc thức ăn ngọt (đặc biệt nếu phản ứng kéo dài thì nghi ngờ viêm tủy không hồi phục)
  • Khó xác định vị trí đau, cảm thấy đau lan đến tai, đầu, hàm, v.v.
  • Đau khi gõ (khi có viêm quanh chóp chân răng kèm theo)
  • Sưng, sốt, đau khi ấn vào vùng bị ảnh hưởng (khi viêm đã lan rộng)

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Xử trí cấp cứu (kiểm soát đau):
  • Thử giảm đau bằng thuốc chống viêm không steroid (ví dụ: ibuprofen) dùng đơn độc hoặc phối hợp với acetaminophen.
  • Khi đau dữ dội, thực hiện điều trị tủy khẩn cấp (thủ thuật thông tủy khẩn cấp hoặc cắt bỏ một phần tủy) để giảm áp lực.
• Điều trị căn nguyên:
  • Viêm tủy không hồi phục (cấp tính): điều trị tủy (Root canal therapy; điều trị thần kinh) — loại bỏ mô viêm và nhiễm khuẩn, làm sạch khử khuẩn và trám bít ống tủy.
  • Khi răng bị tổn thương không hồi phục và không thể bảo tồn: nhổ răng.
  • Trong một số trường hợp (đặc biệt ở trẻ em hoặc trong những điều kiện nhất định), có thể cân nhắc điều trị tủy sống (cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tủy).
• Sử dụng kháng sinh:
  • Chỉ sử dụng khi có nguy cơ nhiễm khuẩn toàn thân, chẳng hạn như triệu chứng toàn thân (sốt), nhiễm khuẩn lan rộng tại chỗ (sưng, khó nuốt, khó thở, v.v.) hoặc bệnh nhân suy giảm miễn dịch.
  • Nhìn chung, điều trị đầu tay là điều trị tủy; kháng sinh chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
• Điều trị bổ sung:
  • Nếu cần dẫn lưu mủ, thực hiện rạch và dẫn lưu hoặc dẫn lưu qua ống tủy.
  • Khi có kế hoạch chỉnh nha hoặc phục hình, cần phục hình răng sau điều trị tủy (mão răng, inlay, v.v.).
• Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc):
  • Dù đau dữ dội, không nên chỉ phụ thuộc vào thuốc giảm đau trong thời gian dài mà cần nhanh chóng đi khám nha khoa.
  • Khi được kê kháng sinh, phải dùng đủ theo chỉ định và không tự ý ngừng thuốc.
  • Trước khi điều trị, nhất định phải thông báo các tình trạng đặc biệt như bệnh chảy máu, đang dùng thuốc chống đông máu, mang thai, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (thuốc chống huyết khối, thuốc chống đông máu, thuốc kháng sinh, thuốc chống dị ứng, v.v.)
  • Tiền sử dị ứng thuốc và thức ăn (đặc biệt là penicillin, v.v.)
  • Nếu có kết quả chụp nha khoa (X-ray) gần đây, hãy mang theo
  • Thời điểm bắt đầu đau, các yếu tố làm đau nặng hơn hoặc giảm đau (thức ăn lạnh, nóng, ban đêm, v.v.), mức độ đau (nhật ký đau hoặc thang điểm đau)
  • Có hay không các triệu chứng toàn thân gần đây như sốt, sưng mặt hoặc hàm, khó nuốt, khó thở, v.v.
  • Tình trạng mang thai, bệnh mạn tính (đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, v.v.)
• Việc cần làm trước khi đến khám:
  • Nếu có thể, ghi lại tình huống khi cơn đau xuất hiện (bằng ảnh hoặc ghi chú ngắn)
  • Ghi lại các thuốc giảm đau và kháng sinh đã dùng gần đây
• Ví dụ câu hỏi (các câu hỏi nên chuẩn bị trước để hỏi bác sĩ):
  • "Để giảm đau nhanh, hiện có thể thực hiện ngay biện pháp điều trị nào?"
  • "Tôi đang dùng thuốc (như thuốc chống đông máu), thuốc đó có ảnh hưởng đến việc điều trị tủy không?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Thuốc này có những tác dụng phụ gì?
• Tiên lượng của phương pháp điều trị này (điều trị tủy/nhổ răng) như thế nào? Có thể bảo tồn răng không?
• Kiểm soát cơn đau như thế nào? Nếu cấp cứu thì phải làm gì?
• Có cần dùng kháng sinh không? Nếu cần thì phải dùng loại thuốc nào và trong bao lâu?
• Trong sinh hoạt hằng ngày (ăn uống, vệ sinh răng miệng, vận động) cần lưu ý điều gì?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Răng này có thể bảo tồn bằng điều trị tủy không, hay nhổ răng sẽ an toàn hơn? (Nếu bảo tồn thì tiên lượng lâu dài như thế nào?)
• Bác sĩ khuyến nghị lựa chọn nào giữa điều trị tủy khẩn cấp và điều trị tủy hoàn chỉnh (hoặc điều trị tủy một phần)? Lý do là gì?

(Tham khảo: Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có triệu chứng toàn thân hoặc nhiễm khuẩn đã lan rộng; yếu tố cốt lõi để giảm đau là điều trị nha khoa thích hợp (điều trị tủy, dẫn lưu mủ). Vui lòng đi khám nha khoa sớm nhất có thể.)