U nhầy giả phúc mạc

Tóm tắt bệnh: U lành tính đại tràng (Benign colon tumor)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân·sinh lý bệnh·triệu chứng chính)

• Định nghĩa: Khối u (polyp, u dưới niêm mạc, v.v.) có vẻ không phải ung thư (lành tính), phát sinh từ niêm mạc hoặc lớp dưới niêm mạc đại tràng. Được phân loại thành nhóm biểu mô (tân sinh tuyến·tăng sản·thiếu niên·viêm·Peutz-Jeghers, v.v.) và nhóm không biểu mô (u mỡ·u carcinoid [u thần kinh nội tiết]·u cơ trơn·u bạch mạch·tổn thương nang dạng bì sâu, v.v.).
• Nguyên nhân/sinh lý bệnh: Phát sinh do rối loạn điều hòa quá trình tăng sinh và biệt hóa của biểu mô đại tràng bình thường. Các yếu tố môi trường như thói quen ăn uống (nhiều chất béo·nhiều thịt), thiếu chất xơ, hút thuốc·uống rượu·béo phì làm tăng nguy cơ. Polyp tuyến (adenoma) là tổn thương tiền thân trong con đường hình thành ung thư và có thể tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến trong vòng vài năm (thông thường 5–10 năm) do tích lũy các đột biến tế bào.
• Triệu chứng chính: Phần lớn không có triệu chứng (tình cờ phát hiện khi khám sàng lọc). Khi có triệu chứng, có thể xuất hiện phân có máu hoặc chất nhầy, chảy máu trực tràng; hiếm gặp hơn là đau bụng·táo bón·tắc ruột·lồng ruột do polyp lớn.

2) Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc: Về nguyên tắc, polyp được phát hiện sẽ được loại bỏ (cắt bỏ) và tiến hành xét nghiệm mô bệnh học để loại trừ hoặc loại bỏ khả năng ác tính.
• Điều trị nội soi
  • Polyp nhỏ (≤5 mm): Loại bỏ bằng sinh thiết lạnh (kẹp nguội), v.v.
  • Polyp điển hình (≤20 mm): Cắt polyp bằng thòng lọng (snare polypectomy).
  • EMR (cắt niêm mạc qua nội soi): Bơm nước muối sinh lý, v.v. vào lớp dưới niêm mạc để làm phồng tổn thương rồi cắt bỏ nguyên khối (thường đến khoảng 3 cm).
  • Cắt từng mảnh (piecemeal EMR): Cắt từng phần đối với tổn thương lớn.
  • ESD (bóc tách dưới niêm mạc qua nội soi): Có thể bóc tách lớp dưới niêm mạc để cắt bỏ nguyên khối (cân nhắc trong ung thư giai đoạn sớm và u tuyến lớn).
• Điều trị ngoại khoa
  • Cân nhắc cắt bỏ bằng phẫu thuật (cắt đoạn) khi không thể loại bỏ hoàn toàn qua nội soi, hoặc khi có ung thư xâm lấn (dấu hiệu nguy cơ cao trên xét nghiệm mô bệnh học), biến chứng (thủng, chảy máu không kiểm soát được), hoặc nghi ngờ xâm lấn sâu vào lớp dưới niêm mạc.
• Điều trị bằng thuốc: Không có trường hợp điều trị bản thân tổn thương lành tính cụ thể bằng thuốc. Đối với polyp viêm, việc điều trị bệnh viêm ruột nền tảng là quan trọng.
• Quản lý lối sống và dự phòng: Tăng cường ăn chất xơ·trái cây·rau, hạn chế chất béo bão hòa·thịt đỏ·thịt chế biến sẵn, duy trì cân nặng bình thường, không hút thuốc·hạn chế uống rượu.
• Lưu ý (tự chăm sóc)
  • Nếu xuất hiện chảy máu sau cắt polyp (đặc biệt trong vòng 24 giờ và trong vài ngày sau đó), đau bụng, sốt, đi ngoài ra nhiều máu, sốt·đau dữ dội, cần lập tức đến cơ sở y tế.
  • Nếu đang dùng thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu, cần trao đổi trước (khuyến nghị điều chỉnh thuốc trước khi cắt).

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Ghi chép tất cả các thuốc đang dùng (đặc biệt thuốc chống đông [warfarin, DOACs], aspirin/clopidogrel, v.v.), bao gồm cả thực phẩm bổ sung·thuốc thảo dược gần đây
  • Kết quả nội soi·xét nghiệm mô bệnh học trước đây (báo cáo xét nghiệm mô bệnh học của polyp trước đó), tiền sử phẫu thuật
  • Ghi chép các triệu chứng gần đây (thời điểm·tần suất·tính chất khi xuất hiện máu·chất nhầy·đau·thay đổi trong phân)
  • Tiền sử gia đình (tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng hoặc polyp tuyến)
• Những điều cần xác nhận trước khi khám ngoại trú
  • Xác nhận cách chuẩn bị đại tràng (uống thuốc làm sạch đại tràng·nhịn ăn) trước khi nội soi đại tràng (khám sàng lọc) theo lịch
  • Hỏi về việc có đang dùng thuốc chống đông/thuốc chống kết tập tiểu cầu hay không và có cần ngừng thuốc hay không
• Ví dụ câu hỏi (câu mà bệnh nhân có thể tự chuẩn bị)
  • “Tôi đã đi ngoài ra máu trong vài ngày gần đây, có cần đánh giá mức độ nghiêm trọng không?”
  • “Tôi cần ngừng thuốc đang dùng (ví dụ: aspirin) từ khi nào trước khi nội soi?”

4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• “Kết quả xét nghiệm mô bệnh học của polyp (các polyp) này có ý nghĩa gì? (u tuyến/tăng sản/viêm, v.v.)”
• “Polyp lần này có nguy cơ tiến triển thành ung thư không? Khả năng tái phát ở mức nào?”
• “Phương pháp cắt bỏ qua nội soi nào được khuyến nghị? Khả năng xảy ra các nguy cơ (chảy máu·thủng) là bao nhiêu?”
• “Khoảng thời gian khuyến nghị để theo dõi (tái khám) là như thế nào?”
• “Có khuyến nghị cụ thể nào cần thay đổi trong lối sống hoặc chế độ ăn uống không?”

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• “Trong xét nghiệm mô bệnh học, tổn thương thuộc loại nào trong các mục ‘u tuyến (adenoma) — kích thước · тип mô học (dạng ống·dạng nhung mao) · loạn sản (độ thấp·độ cao)’, và khoảng thời gian theo dõi tương ứng là bao lâu?”
• “Tình trạng cắt bỏ (tính liên tục) của polyp đã loại bỏ lần này có phải là ‘cắt bỏ hoàn toàn (R0)’ không? Nếu có bất thường ở diện cắt (diện cắt dương tính), có cần điều trị bổ sung (cắt thêm/phẫu thuật) không?”

Thông tin bổ sung (tóm tắt)

• Nguy cơ ác tính hóa: Polyp tuyến là tổn thương tiền thân của ung thư. Kích thước·số lượng·típ mô học (dạng nhung mao·dạng tuyến·loạn sản độ cao) là những yếu tố nguy cơ chính (ví dụ: tỷ lệ ác tính hóa của u tuyến dưới 1 cm thấp, tỷ lệ ác tính hóa tăng khi từ 2 cm trở lên).
• Biến chứng: Chảy máu·thủng sau cắt bỏ; trong trường hợp polyp lớn, có thể xảy ra tắc ruột·lồng ruột. U tuyến → có thể tiến triển thành ung thư đại tràng (thông thường trong khoảng thời gian vài năm).
• Khoa điều trị: Khoa Tiêu hóa (khám và cắt qua nội soi) / Khoa Ngoại đại trực tràng (khi cần điều trị phẫu thuật).