Tắc nghẽn đường thở do dị vật

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng dị vật từ bên ngoài đi vào làm tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn đường thở (họng, thanh quản, khí quản, phế quản), gây rối loạn hô hấp.
• Nguyên nhân chính: Thức ăn (ở người lớn), hít sặc do sử dụng răng giả, uống rượu, vừa ăn vừa nói, v.v.; trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ hít sặc các vật nhỏ (đậu phộng, bộ phận đồ chơi, tiền xu, v.v.). Hiếm gặp hơn, dị ứng, khối u, hít phải hóa chất, bỏng, v.v. cũng có thể gây tắc nghẽn đường thở.
• Sinh lý bệnh: Khi luồng khí bị hạn chế do dị vật trong đường thở, lượng oxy cung cấp giảm → thiếu oxy, tím tái, thay đổi ý thức; trong trường hợp cấp cứu có thể gây tổn thương não và tử vong.
• Triệu chứng điển hình:
  • Tắc nghẽn hoàn toàn: không thể nói, không thể thở, hoảng sợ dữ dội, ngừng thở, có thể nhanh chóng mất ý thức.
  • Tắc nghẽn một phần: khó thở, ho, thở khò khè, tiếng thở bất thường khi hít vào và thở ra, giảm âm phế bào khi nghe phổi; đôi khi sốt (do nhiễm trùng thứ phát).
  • Khi thiếu oxy nghiêm trọng: tím tái, suy giảm ý thức, co giật, hôn mê.

Phương pháp điều trị

• Sơ cứu (ưu tiên):
  • Lập tức liên hệ với hệ thống cấp cứu y tế (chẳng hạn 119).
  • Người lớn và trẻ em còn tỉnh (>1 tuổi): thực hiện thủ thuật Heimlich (đẩy bụng) (lặp lại 5 lần liên tục). Nếu lặp lại mà không hiệu quả, tiếp tục các biện pháp cấp cứu và gọi trợ giúp.
  • Trẻ sơ sinh (<1 tuổi): luân phiên vỗ lưng 5 lần và ép ngực (ép ngực/đẩy ngực) 5 lần. Không khuyến nghị đưa ngón tay vào mò tìm tùy tiện (khi không nhìn thấy dị vật).
  • Khi mất ý thức: lập tức tiến hành hồi sức tim phổi (CPR).
• Điều trị tại bệnh viện:
  • Kiểm tra và xử trí bảo tồn đường thở: cung cấp oxy, theo dõi tình trạng đường thở.
  • Lấy dị vật qua nội soi: lấy dị vật bằng soi thanh quản (laryngoscopy) hoặc nội soi phế quản (bronchoscopy) (nhằm mục đích chẩn đoán và điều trị).
  • Khi không thể đảm bảo đường thở: đặt nội khí quản (intubation), khi cần thiết đảm bảo đường thở bằng mở đường thở bằng cricothyrotomy hoặc mở khí quản.
  • Điều trị hỗ trợ như kháng sinh/an thần: nếu có viêm phổi hoặc viêm, lựa chọn kháng sinh phù hợp.
• Theo dõi sau điều trị và chăm sóc sinh hoạt:
  • Theo dõi tổn thương đường thở và tình trạng nhiễm trùng (quay lại bệnh viện nếu sốt, ho hoặc khó thở nặng hơn).
  • Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, ngăn trẻ tiếp cận các vật có nguy cơ cao (đậu phộng, đồ chơi nhỏ, v.v.).
  • Người lớn: thận trọng khi ăn trong lúc uống rượu, khuyến nghị sử dụng răng giả vừa vặn.
• Xử trí biến chứng:
  • Tổn thương não do thiếu oxy (khi trì hoãn điều trị), viêm phổi, viêm phế quản, áp xe phổi do dị vật di chuyển xuống dưới, tổn thương hoặc hẹp đường thở, v.v.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Chuẩn bị/mang theo:

• Ghi lại các triệu chứng hiện tại (ho, khó thở, sốt, đau, v.v.) và thời điểm bắt đầu triệu chứng
• Có xảy ra sự cố dị vật đường thở gần đây hay không (khi nào, vật gì, đã sơ cứu hay chưa)
• Các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu), tiền sử dị ứng, tiền sử phẫu thuật và gây mê
• Có sử dụng răng giả hoặc vật liệu phục hình hay không, tiền sử hút thuốc và uống rượu
• Kết quả chụp X-quang ngực hoặc nội soi phế quản trước đây (nếu có, mang theo bản sao) Ví dụ câu hỏi để người bệnh tự kiểm tra:
• Các triệu chứng xuất hiện đột ngột hay nặng dần theo thời gian?
• Có sốt hoặc đờm (dịch tiết giống mủ) hay không?
• Gần đây có khó nuốt, cảm giác vướng dị vật ở cổ họng, khàn giọng hoặc ho dai dẳng hay không?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Bác sĩ đánh giá tình trạng đường thở của tôi hiện nay như thế nào? Có cần làm thêm xét nghiệm hay không?"
• "Trường hợp của tôi có cần lấy dị vật bằng nội soi (soi phế quản/soi thanh quản) hay không? Những nguy cơ là gì?"
• "Trong sơ cứu, những cách an toàn nào có thể thực hiện và những hành động nào cần tránh?"
• "Khả năng xảy ra biến chứng (viêm phổi, hẹp đường thở, tổn thương não) là bao nhiêu? Với những triệu chứng nào tôi cần lập tức quay lại bệnh viện?"
• "Nếu cần phẫu thuật/gây mê, các tác dụng phụ hoặc thời gian hồi phục sẽ như thế nào?"

Ví dụ câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• Câu hỏi dành cho người chăm sóc trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: "Bé chỉ ho thôi thì có cần lập tức đến phòng cấp cứu không, hay có thể chờ ở nhà?"
• Câu hỏi liên quan đến răng giả (người lớn): "Có khả năng răng giả đã rơi và lọt vào đường thở. Làm thế nào để kiểm tra và khi nào cần đến bệnh viện?"

(Tóm tắt bổ sung)

• Trong tình huống cấp cứu, ưu tiên hàng đầu là nhanh chóng đảm bảo đường thở và cung cấp oxy; khi mất ý thức cần lập tức bắt đầu CPR. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, việc quản lý các vật nhỏ rất quan trọng; tự ý dùng ngón tay lấy dị vật không nhìn thấy được có thể làm tình trạng nguy hiểm hơn.