Kiệt sức do nóng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Chàm sữa chủ yếu xảy ra ở trẻ sơ sinh khoảng 2–4 tháng tuổi, là một bệnh da dị ứng ở giai đoạn nhũ nhi và được phân loại là dạng khởi đầu của viêm da cơ địa. Ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, chẩn đoán “viêm da cơ địa” thường không được sử dụng mà thường được gọi là “chàm sữa”.
• Sinh lý bệnh (tóm tắt): Bệnh xảy ra do sự phối hợp của yếu tố di truyền (ví dụ: bất thường ở các gen liên quan đến hàng rào bảo vệ da), suy giảm chức năng hàng rào bảo vệ da (da khô), phản ứng miễn dịch quá mẫn (ưu thế Th2) và các yếu tố môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, chất kích thích).
• Triệu chứng chính: Da khô, ngứa dữ dội (ngứa da), phát ban đỏ (dạng hạt nhỏ), mụn nước (bóng nước), vảy tiết hoặc vết xước do gãi; thường xuất hiện ở má, trán, sau tai, cổ, mặt trong đùi và những vùng dễ bị chàm khác. Đôi khi có thể kèm biểu hiện giống mề đay hoặc dấu hiệu nhiễm trùng thứ phát (mụn mủ, rỉ dịch, sốt).

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản (điều trị tiêu chuẩn)
  • Điều trị dưỡng ẩm (emollient): Đây là biện pháp chăm sóc cơ bản và quan trọng nhất. Thoa đủ lượng nhiều lần trong ngày (đặc biệt trong vòng 3 phút sau khi tắm) để giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da.
  • Thuốc bôi tại chỗ: Khi triệu chứng nặng, sử dụng corticosteroid bôi tại chỗ cường độ thấp hoặc trung bình trong thời gian ngắn theo chỉ định của bác sĩ. Ở những vùng nhạy cảm như mặt và các nếp gấp, khuyến nghị sử dụng thuốc cường độ thấp trong thời gian ngắn. Khi cần thiết, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc kê thuốc ức chế calcineurin bôi tại chỗ (ví dụ: pimecrolimus).
  • Thuốc kháng histamine: Có thể cân nhắc sử dụng ngắn hạn khi ngứa dữ dội gây rối loạn giấc ngủ hoặc khó chịu nghiêm trọng (theo đơn của bác sĩ).
  • Điều trị khi nhiễm trùng: Nếu có nhiễm khuẩn thứ phát (ví dụ: Staphylococcus aureus), sử dụng kháng sinh tại chỗ hoặc toàn thân.
  • Trường hợp nặng hoặc kháng trị hiếm gặp: Dưới sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa da liễu nhi, cân nhắc điều trị bằng quang trị liệu (giới hạn về độ tuổi và chỉ định), thuốc ức chế miễn dịch toàn thân hoặc thuốc sinh học (chủ yếu dành cho nhóm tuổi lớn hơn).
• Chăm sóc sinh hoạt (quan trọng)
  • Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong nhà: Khuyến nghị độ ẩm tương đối khoảng 50–60%. Tránh để trẻ quá nóng hoặc đổ mồ hôi.
  • Tắm: Tắm nhanh bằng nước ấm vừa (khoảng 25℃), trong vòng 10 phút. Thoa kem dưỡng ẩm trong vòng 3 phút sau khi tắm.
  • Quần áo: Khuyến nghị chất liệu cotton mềm, không gây kích ứng (len và sợi tổng hợp có thể gây kích ứng).
  • Chăm sóc tay: Cắt móng tay ngắn và cho trẻ đeo bao tay để ngăn gãi.
  • Tránh chất kích thích, hương liệu và chất tẩy rửa: Tránh các sản phẩm có chứa hương liệu, cồn hoặc chất tẩy rửa mạnh.
  • Cho trẻ bú: Một số nghiên cứu cho thấy việc bú mẹ có thể giúp giảm triệu chứng, nhưng có sự khác biệt giữa từng trẻ, vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ.
• Lưu ý (điểm cần chú ý)
  • Sử dụng steroid bôi tại chỗ trong thời gian dài hoặc trên diện rộng có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ (như teo da), vì vậy cần tuân theo chỉ định của bác sĩ.
  • Khi triệu chứng nặng lên (sốt cao, lan nhanh, tăng đau, dịch mủ hoặc mụn nước...), cần khám ngay vì có thể nghi ngờ nhiễm trùng thứ phát.
  • Không tự ý lặp đi lặp lại việc sử dụng các phương pháp dân gian hoặc kem steroid.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm cả thuốc mỡ), cùng với liều lượng và thời gian sử dụng
  • Tiền sử bệnh (bao gồm tiền sử gia đình về bệnh cơ địa, hen suyễn, viêm mũi dị ứng...)
  • Ảnh cho thấy thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (vị trí phát ban, so sánh khi nặng/khi nhẹ)
  • Ghi chép về thói quen sử dụng kem dưỡng ẩm, chất tẩy rửa và tắm rửa hằng ngày (bao gồm tên sản phẩm)
  • Hình thức cho bú (sữa mẹ/bú kết hợp/sữa công thức), thời điểm bắt đầu đưa thức ăn vào chế độ ăn (đã bắt đầu ăn dặm hay chưa)
  • Ghi chép về đáp ứng với các phương pháp điều trị trước đây (điều gì đã có hiệu quả)
• Thông tin chính cần cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú
  • Thời điểm phát ban lần đầu xuất hiện và các yếu tố làm triệu chứng cải thiện hoặc nặng lên (nhiệt, thức ăn, quần áo, nước dãi, đại tiện...)
  • Có hay không các triệu chứng toàn thân như sốt, uể oải, bú kém
• Ví dụ câu hỏi của bệnh nhân trước khi khám ngoại trú (nên hỏi bác sĩ trước)
  • Những nguyên nhân có thể gây ra triệu chứng này là gì?
  • Tôi có thể tiếp tục sử dụng kem dưỡng ẩm/thuốc mỡ đang dùng không?
  • Tôi nên làm gì nếu thấy dấu hiệu nhiễm trùng (mụn mủ, rỉ dịch)?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và các tác dụng phụ có thể xảy ra của thuốc này (hoặc thuốc mỡ này) là gì?
• Nếu kiểm soát tốt triệu chứng thì tiên lượng sẽ như thế nào? (Ví dụ: khả năng cải thiện trước 1 tuổi...)
• Trong lối sống, có điểm nào đặc biệt cần chú ý hoặc chất nào cần tránh không?
• Bác sĩ khuyến nghị sản phẩm dưỡng ẩm có chứa thành phần nào?

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Triệu chứng này có thể liên quan đến một số loại thực phẩm cụ thể (ví dụ: sữa, trứng) không? Có cần hạn chế thực phẩm không?
• Phát ban thường xuất hiện trên mặt (đặc biệt là quanh mắt), vậy loại thuốc mỡ nào có thể sử dụng an toàn ở vùng nhạy cảm?

Tham khảo (tóm tắt)

• Chẩn đoán chủ yếu được thực hiện trên lâm sàng dựa vào triệu chứng, phân bố triệu chứng và độ tuổi.
• Điều cơ bản là dưỡng ẩm đầy đủ và tránh các chất kích thích; khi cần, phối hợp điều trị bằng thuốc như steroid bôi tại chỗ cường độ thấp.
• Nếu triệu chứng nặng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần được khám bởi bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc da liễu.