Viêm tuyến giáp tự miễn

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nhóm bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công các mô bình thường của cơ thể do phản ứng tự miễn (ví dụ: lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, bệnh tuyến giáp tự miễn, v.v.).
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Khuynh hướng di truyền (tiền sử gia đình), ảnh hưởng của hormone (thường gặp hơn ở nữ giới) và các yếu tố môi trường (nhiễm trùng, thuốc, căng thẳng, tia cực tím, v.v.) cùng tác động, làm mất dung nạp miễn dịch và hình thành tự kháng thể hoặc tế bào T phản ứng tự miễn, từ đó gây tổn thương các mô đích.
• Triệu chứng chính (đa dạng tùy theo vị trí bị ảnh hưởng): Mệt mỏi mạn tính, sốt (sốt nhẹ), thay đổi cân nặng (tăng/giảm), thay đổi cảm giác thèm ăn, rụng tóc, phát ban da, đau khớp·viêm khớp, đau cơ, rối loạn cảm giác, suy giảm trí nhớ, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ, rối loạn tiêu hóa, v.v. Khi một cơ quan cụ thể (tuyến giáp, tuyến tụy, gan, thận, v.v.) bị ảnh hưởng, sẽ xuất hiện các triệu chứng của cơ quan đó.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Giảm triệu chứng, ức chế tình trạng viêm và phản ứng miễn dịch, phòng ngừa tổn thương cơ quan và bảo tồn chức năng. Điều trị cá thể hóa tùy theo loại bệnh và mức độ nặng.
• Điều trị bằng thuốc
  • Corticosteroid ngắn hạn·dài hạn (ức chế viêm).
  • Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) — kiểm soát đau·viêm.
  • Thuốc ức chế miễn dịch toàn thân (ví dụ: methotrexate, azathioprine, mycophenolate mofetil, cyclophosphamide, v.v.).
  • Thuốc sinh học (ví dụ: thuốc ức chế TNF, điều trị nhắm vào tế bào B [rituximab], v.v.) — được sử dụng như liệu pháp nhắm trúng đích trong một số bệnh cụ thể.
  • Điều trị hormone nhắm trúng đích (thuốc theo từng cơ quan, chẳng hạn như bệnh tuyến giáp tự miễn).
• Điều trị không dùng thuốc và chăm sóc hỗ trợ
  • Vật lý trị liệu·phục hồi chức năng (bảo tồn chức năng khớp·cơ).
  • Quản lý dinh dưỡng, tập thể dục thường xuyên (cải thiện mệt mỏi·trầm cảm).
  • Chăm sóc sức khỏe tâm thần (quản lý trầm cảm·căng thẳng).
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Can thiệp ngoại khoa do tổn thương cơ quan (ví dụ: thay khớp khi khớp bị tổn thương nặng) hoặc thay huyết tương (trong tình huống cấp tính do một số tự kháng thể).
• Lưu ý trong quá trình điều trị
  • Điều trị ức chế miễn dịch làm tăng nguy cơ nhiễm trùng — cần tiêm chủng (khuyến nghị vaccine bất hoạt), tránh tiếp xúc với nguồn lây nhiễm và nhanh chóng đến cơ sở y tế khi cần.
  • Cần theo dõi tác dụng phụ của thuốc dùng dài hạn (loãng xương, tăng đường huyết, độc tính với gan·thận, v.v.).
  • Cần điều chỉnh điều trị khi có kế hoạch mang thai (một số thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ gây dị tật).
  • Tia cực tím (đặc biệt ở bệnh lupus): khuyến nghị chống tia cực tím mạnh (SPF≥30, thoa lại định kỳ, đội mũ·mặc áo dài tay).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·không kê đơn·thực phẩm bổ sung), cùng với liều lượng·thời gian dùng thuốc.
  • Bản sao hoặc bản tóm tắt các kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm tự kháng thể, xét nghiệm hình ảnh [X-quang, siêu âm, MRI, v.v.]).
  • Nhật ký triệu chứng ghi ngày khởi phát·thay đổi·tình huống khiến triệu chứng nặng hơn (đau, sốt, mệt mỏi, thay đổi cân nặng, v.v.).
  • Tiền sử gia đình (có hay không có bệnh tự miễn) và tiền sử bệnh (nhiễm trùng, phẫu thuật, tiền sử mang thai, v.v.).
  • Thông tin về lối sống (hút thuốc, uống rượu, phơi nhiễm nghề nghiệp, thói quen ngủ·tập thể dục).
• Tài liệu ưu tiên cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
  • Kết quả xét nghiệm gần đây có bất thường, danh sách thuốc đang dùng, nhật ký triệu chứng.

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ chính dự kiến của thuốc này là gì và cần xử trí như thế nào nếu xảy ra tác dụng phụ?
• Tiên lượng bệnh của tôi như thế nào? Tôi cần tập trung quản lý những gì để bảo tồn chức năng trong tương lai?
• Tôi cần tiêm những loại vaccine nào trong thời gian điều trị ức chế miễn dịch?
• Tôi đang có kế hoạch mang thai, vậy có cần điều chỉnh thuốc hoặc làm thêm xét nghiệm không?

Ví dụ các câu hỏi tùy theo từng bệnh

• Trong kết quả xét nghiệm máu của tôi (tự kháng thể, chất chỉ dấu viêm), cần đặc biệt lưu ý những chỉ số nào và các kết quả đó ảnh hưởng thế nào đến việc thay đổi điều trị?
• Tôi đang có kế hoạch mang thai, vậy có cần ngừng hoặc thay thế các thuốc đang dùng (ví dụ: methotrexate, thuốc sinh học, v.v.) không?