Nhiễm độc giáp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng hormone tuyến giáp (chủ yếu là T4/T3) bị thiếu hụt, khiến chức năng chuyển hóa toàn thân suy giảm.
• Nguyên nhân chính
  • Viêm tuyến giáp tự miễn (Hashimoto) — thường gặp nhất.
  • Sau phẫu thuật cắt tuyến giáp hoặc điều trị bằng iod phóng xạ.
  • Suy giảm chức năng sau viêm tuyến giáp bán cấp (do virus) hoặc viêm tuyến giáp mạn tính.
  • Do thuốc (ví dụ: lithium, amiodarone, v.v.).
  • Dị tật bẩm sinh.
  • Suy giáp trung ương (suy giáp trung tâm): bệnh vùng hạ đồi/tuyến yên (khối u, nhiễm trùng, di căn, v.v.).
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Giảm hormone tuyến giáp → giảm tỷ lệ chuyển hóa cơ bản, rối loạn chuyển hóa protein, lipid và carbohydrate, suy giảm chức năng tim mạch, đường tiêu hóa và hệ thần kinh. Tùy theo nguyên nhân, TSH tăng (nguyên phát) hoặc bình thường/giảm (trung ương).
• Triệu chứng chính
  • Mệt mỏi, thiếu năng lượng, tăng cân (mặc dù giảm cảm giác thèm ăn), nhạy cảm với lạnh, da khô và nhợt, rụng tóc
  • Nhịp tim chậm, táo bón, suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung, giảm khả năng vận động
  • Thay đổi giọng nói (khàn tiếng), đau cơ và tê bì, phù không lõm (phù niêm)
  • Phụ nữ: rong kinh (rong kinh), có khả năng vô sinh
  • Khi nặng: tăng lipid máu, tình trạng tim mạch xấu đi, hôn mê (hôn mê do phù niêm, myxedema coma)

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị cơ bản
  • Điều trị tiêu chuẩn: bổ sung T4 tổng hợp (levothyroxine) đường uống hằng ngày.
  • Nguyên tắc dùng thuốc: hầu hết cần bổ sung suốt đời, nhưng một số trường hợp có thể hồi phục sau viêm tuyến giáp tạm thời.
  • Điều chỉnh liều
    • Người trẻ không mắc bệnh tim mạch có thể được dùng liều thay thế ban đầu đầy đủ (thay thế hoàn toàn), tùy theo cân nặng, tuổi và bệnh nền.
    • Người cao tuổi hoặc mắc bệnh động mạch vành nên bắt đầu với liều thấp rồi tăng dần (ví dụ: mỗi lần tăng 12.5–25 μg).
    • Trong thai kỳ, nhu cầu tăng (thông thường tăng 20–30% so với liều cơ bản) — cần điều trị tích cực trong thai kỳ.
  • Theo dõi: đo TSH (và free T4) mỗi 6–8 tuần sau khi bắt đầu dùng thuốc hoặc thay đổi liều; khi đạt phạm vi mục tiêu, kiểm tra mỗi 6–12 tháng.
• Điều trị/xét nghiệm khác
  • Khi nghi ngờ tự miễn, xét nghiệm kháng thể (anti-TPO, anti-thyroglobulin).
  • Khi nghi ngờ có nhân, siêu âm và nếu cần thì sinh thiết.
  • Khi nghi ngờ nguyên nhân trung ương, đánh giá tuyến yên (chẩn đoán hình ảnh não, xét nghiệm các hormone trục khác).
• Quản lý sinh hoạt
  • Khuyến nghị dùng levothyroxine khi đói (30–60 phút trước bữa sáng). Hoặc có thể dùng sau khi đi ngủ 3–4 giờ.
  • Thuốc kháng acid, chất bổ sung calci và sắt, các chế phẩm kháng acid, cholestyramine, v.v. có thể tương tác làm giảm hấp thu → cần điều chỉnh khoảng cách dùng thuốc (thông thường cách nhau ít nhất 4 giờ).
  • Cần thay đổi liều do estrogen hoặc thai kỳ làm tăng TBG.
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Dùng quá liều có thể gây ra tình trạng cường chức năng tuyến giáp (đánh trống ngực, tăng nguy cơ loãng xương).
  • Nếu không điều trị, có thể làm nặng thêm tình trạng tăng lipid máu, xơ vữa động mạch và suy tim; gây vô sinh, suy giảm chức năng nhận thức thần kinh và hiếm gặp là hôn mê do phù niêm.
  • Bệnh nhân mắc bệnh tim mạch cần bắt đầu với liều thấp và theo dõi tình trạng tim.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm liều lượng và thời gian dùng).
  • Bản sao kết quả xét nghiệm gần đây (TSH, free T4, xét nghiệm kháng thể, kết quả siêu âm tuyến giáp, v.v.).
  • Ghi chép cụ thể về những thay đổi của triệu chứng (thời điểm bắt đầu, diễn tiến nặng lên/cải thiện, tình huống liên quan).
  • Tiền sử phẫu thuật tuyến giáp hoặc điều trị bằng iod phóng xạ, tiền sử phơi nhiễm bức xạ, tình trạng mang thai hoặc dự định mang thai, tiền sử bệnh tim.
• Ví dụ về các mục bệnh nhân nên ghi lại khi khám ngoại trú
  • Thay đổi cân nặng gần đây (kg), thay đổi kinh nguyệt (ở phụ nữ), mức độ mệt mỏi (ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày), tần suất táo bón, mức độ nhạy cảm với lạnh.
  • Thói quen dùng thuốc, bao gồm thời gian dùng (đặc biệt là có dùng thuốc sắt, calci và thuốc kháng acid hay không).
• Ví dụ câu hỏi bệnh nhân nên chuẩn bị trước để hỏi bác sĩ
  • "Chỉ số TSH và free T4 hiện tại có ý nghĩa gì?"
  • "Kế hoạch bắt đầu dùng và tăng liều levothyroxine như thế nào?"
  • "Cần dùng thuốc vào thời điểm nào và cách các thuốc khác bao lâu?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ thường gặp của thuốc này (levothyroxine) là gì? Khi nào cần liên hệ với bệnh viện?
• Phạm vi TSH mục tiêu của điều trị là bao nhiêu? Chu kỳ xét nghiệm như thế nào?
• Có cần điều chỉnh liều trong thai kỳ hoặc thời gian cho con bú không?
• Thuốc này có tương tác với các thuốc khác (vitamin, thuốc kháng acid, thuốc chống trầm cảm, v.v.) không?
• Nếu triệu chứng không cải thiện thì sẽ cần làm thêm những xét nghiệm nào?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Kháng thể kháng tuyến giáp (anti‑TPO) của tôi dương tính. Khả năng chức năng tuyến giáp thay đổi (xấu đi) trong tương lai là bao nhiêu, và nên kiểm tra theo dõi với tần suất như thế nào?
• Tôi đã phát hiện có nhân tuyến giáp (hoặc trước đây đã điều trị bằng iod phóng xạ). Kế hoạch xác định nguyên nhân suy giảm chức năng tuyến giáp hiện tại và làm thêm các xét nghiệm (siêu âm, sinh thiết, xét nghiệm độ hấp thu, v.v.) như thế nào?