Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Tình trạng hoạt động chuyển hóa toàn thân bị suy giảm do tiết không đủ hormone tuyến giáp (chủ yếu là T4/T3).
- Nguyên nhân chính
- Vấn đề tại tuyến giáp (nguyên phát): viêm tuyến giáp Hashimoto (tự miễn), phẫu thuật cắt tuyến giáp, điều trị bằng iod phóng xạ, khiếm khuyết bẩm sinh, giai đoạn hồi phục sau viêm tuyến giáp bán cấp (do virus), v.v.
- Trung ương (thứ phát/tam phát): bất thường tuyến yên (giảm TSH) hoặc vùng hạ đồi (khối u, nhiễm trùng, di căn, v.v.)
- Tóm tắt sinh lý bệnh
- Giảm hormone tuyến giáp → giảm chuyển hóa cơ bản, giảm sinh nhiệt, bất thường tổng hợp protein và chuyển hóa lipid, carbohydrate
- Phù không ấn lõm do phù niêm (mucopolysaccharidosis), tăng cholesterol, nhịp tim chậm và suy giảm chức năng tim, v.v.
- Triệu chứng điển hình
- Mệt mỏi, thiếu năng lượng, tăng cân (có thể kèm giảm cảm giác thèm ăn), nhạy cảm với lạnh, da khô và nhợt, thay đổi tóc
- Thay đổi giọng nói (khàn tiếng), đau cơ và co thắt cơ, táo bón, rong kinh (ở nữ), phù toàn thân (không ấn lõm)
- Kết quả xét nghiệm: thể nguyên phát có TSH tăng + free T4 giảm; thể trung ương có TSH bình thường/giảm + free T4 giảm
- Biến chứng nghiêm trọng: hôn mê do phù niêm (cấp tính, đe dọa tính mạng), biến chứng tim mạch (suy tim, thiếu máu cơ tim), xơ vữa động mạch liên quan đến tăng lipid máu
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Nguyên tắc cơ bản: bổ sung hormone tuyến giáp bị thiếu với liều thích hợp (liệu pháp thay thế)
- Điều trị bằng thuốc bước một
- Uống levothyroxine (Levothyroxine, T4) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn
- Liều khởi đầu khuyến nghị (hướng dẫn chung)
- Người trưởng thành trẻ tuổi không mắc bệnh tim mạch: khoảng 1.6 µg/kg/ngày (liều thay thế)
- Người cao tuổi (>60–65 tuổi) hoặc mắc bệnh động mạch vành: bắt đầu với liều thấp 12.5–25 µg/ngày, sau đó tăng dần
- Khi mang thai: thường tăng liều khoảng 25–30% ngay khi xác nhận mang thai (tuân theo chỉ định của bác sĩ)
- Theo dõi: xét nghiệm TSH (và free T4 nếu cần) mỗi 6–8 tuần sau khi bắt đầu dùng thuốc hoặc thay đổi liều. Khi đã ổn định, khuyến nghị xét nghiệm mỗi năm một lần (thường xuyên hơn trong những tình huống đặc biệt)
- Suy giáp trung ương (do tuyến yên)
- Vì TSH không đáng tin cậy nên điều chỉnh liều dựa trên free T4
- Suy giảm tạm thời (viêm tuyến giáp bán cấp hoặc thoáng qua)
- Vì có thể hồi phục nên cân nhắc ngừng thuốc khi không còn cần thiết sau khi theo dõi định kỳ
- Điều trị cấp cứu (hôn mê do phù niêm)
- Levothyroxine IV (ví dụ: liều nạp ban đầu 200–400 µg IV, sau đó 50–100 µg mỗi ngày) ± hỗ trợ bằng liều thấp T3 (liothyronine) (tùy tình trạng lâm sàng), đồng thời sử dụng glucocorticoid IV (ví dụ: hydrocortisone) để loại trừ suy giảm chức năng tuyến thượng thận
- Tương tác thuốc và lưu ý (bao gồm tự quản lý)
- Thuốc/thành phần gây giảm hấp thu: các chế phẩm canxi, chế phẩm sắt, thuốc kháng acid (chứa nhôm), sucralfate, cholestyramine, v.v. cần được dùng cách levothyroxine ít nhất 4 giờ
- Những thuốc khác: thuốc chống co giật (rifampicin, phenobarbital, v.v.) hoặc thuốc cảm ứng chuyển hóa làm tăng chuyển hóa levothyroxine → cần tăng liều
- Thuốc chống đông như warfarin: hormone tuyến giáp có thể làm tăng tác dụng chống đông, cần theo dõi INR
- Cách dùng: khuyến nghị dùng khi đói (30–60 phút trước bữa sáng) hoặc 3 giờ sau khi đi ngủ (duy trì tính nhất quán)
- Cần đánh giá lại liều khi mang thai, thay đổi cân nặng, cho con bú, phẫu thuật, bắt đầu hoặc ngừng một số thuốc
- Lưu ý về biến chứng và quản lý lâu dài
- Dùng thuốc quá liều không phù hợp: hồi hộp, tăng nguy cơ loãng xương (đặc biệt khi dùng liều cao kéo dài)
- Không điều trị hoặc điều trị muộn: tăng lipid máu, bệnh tim mạch nặng hơn, trường hợp nghiêm trọng có thể hôn mê do phù niêm
- Phần lớn suy giáp nguyên phát thường là vĩnh viễn, vì vậy cần dùng thuốc và theo dõi lâu dài
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Thông tin/vật dụng cần chuẩn bị
- Danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm chính xác dạng thuốc và thời gian dùng; đặc biệt quan trọng là canxi, sắt và thuốc kháng acid)
- Kết quả xét nghiệm trước đây (TSH, free T4 gần đây, kháng thể anti-TPO/Tg, và nếu cần, kết quả siêu âm tuyến giáp hoặc sinh thiết)
- Tiền sử phẫu thuật, điều trị bằng iod phóng xạ hoặc xạ trị vùng cổ
- Tiền sử bệnh tim mạch (đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim, v.v.)
- Đang mang thai, có kế hoạch mang thai hoặc đang cho con bú
- Ghi chép thay đổi triệu chứng (thời điểm bắt đầu, diễn biến nặng lên hoặc cải thiện), thay đổi cân nặng, thay đổi kinh nguyệt
- Những điều cần báo trước cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú
- Các thuốc mới bắt đầu hoặc ngừng dùng gần đây (đặc biệt là sắt, canxi, thuốc chống co giật, thuốc chống lao, v.v.)
- Tiền sử dị ứng và tác dụng phụ
- Có bệnh tim hoặc thuộc nhóm người cao tuổi
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Các tác dụng phụ dự kiến của thuốc này (levothyroxine) là gì? Tôi cần lưu ý những triệu chứng nào?
- Trong trường hợp của tôi, khoảng mục tiêu của TSH (hoặc free T4) là bao nhiêu? Tần suất xét nghiệm như thế nào?
- Tôi nên sắp xếp thời gian dùng thuốc như thế nào (buổi sáng lúc đói hay trước khi đi ngủ)? Tôi có thể dùng thuốc cùng với các thuốc khác đang dùng không?
- Tôi đang có kế hoạch mang thai, cần điều chỉnh liều dùng như thế nào?
- Khi dùng thuốc lâu dài, cần theo dõi tình trạng loãng xương hoặc ảnh hưởng đến tim như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Trong trường hợp của tôi (ví dụ: tùy theo dương tính với anti-TPO, tuổi tác/có hay không có bệnh tim), tình trạng suy giáp này có vĩnh viễn không? Tôi có phải dùng thuốc suốt đời không?
- Tôi đang dùng thuốc bổ sung canxi/sắt (hoặc vitamin, thuốc kháng acid); tôi cần dùng cách levothyroxine bao lâu?