Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Ung thư biểu mô tuyến giáp thể nhú (papillary thyroid carcinoma) là loại ung thư phổ biến nhất ở tuyến giáp, chiếm khoảng 70% tổng số ca ung thư tuyến giáp và thường được chẩn đoán ở phụ nữ trung niên. Nhìn chung, bệnh có tiên lượng tốt và tỷ lệ sống lâu dài cao.
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Các bất thường về di truyền (nhiễm sắc thể và gen) và phơi nhiễm với bức xạ (bên ngoài/bên trong) được biết đến là những yếu tố nguy cơ chính; các biến đổi này gây tăng sinh bất thường và di căn của tế bào tuyến giáp. Khối u thường di căn đến các hạch bạch huyết khu vực, đồng thời cũng có thể di căn xa đến phổi, xương, v.v.
- Triệu chứng chính:
- Thường không có triệu chứng (được phát hiện khi khám sàng lọc hoặc sờ thấy khối ở cổ)
- Nốt tuyến giáp (khối u) cứng, ít di động và không đau
- Sưng vùng cổ hoặc sờ thấy khối ở cổ
- Thay đổi giọng nói (khi xâm lấn thần kinh thanh quản), khó thở hoặc khó nuốt (khi khối u lớn hoặc chèn ép các cấu trúc xung quanh)
- Khi bệnh tiến triển, hạch bạch huyết ở cổ to lên; hiếm khi có triệu chứng di căn (khó thở, đau xương, v.v.)
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc điều trị tiêu chuẩn: Lập kế hoạch điều trị dựa trên tuổi của bệnh nhân, kích thước và giai đoạn khối u, mức độ xâm lấn các mô xung quanh, tình trạng di căn hạch bạch huyết và di căn xa
- Phẫu thuật:
- Với tổn thương khu trú nhỏ (nguy cơ thấp), có thể cân nhắc cắt thùy tuyến giáp (lobectomy)
- Nếu có nhiều tổn thương, tổn thương ở cả hai thùy, tổn thương nguy cơ cao hoặc di căn hạch bạch huyết, thực hiện cắt toàn bộ tuyến giáp (total thyroidectomy)
- Nếu nghi ngờ di căn hạch bạch huyết vùng cổ, thực hiện phẫu thuật vét hạch cổ chọn lọc hoặc điều trị (central/lateral neck dissection)
- Điều trị bằng iod phóng xạ (RAI): Được sử dụng khi nguy cơ tái phát sau phẫu thuật cao hoặc còn mô tồn dư/di căn xa, với mục đích điều trị tương tự (đốt mô tuyến giáp còn sót và điều trị di căn)
- Điều trị thay thế và ức chế hormone tuyến giáp: Sau khi cắt toàn bộ tuyến giáp, bổ sung hormone tuyến giáp bằng levothyroxine; để phòng ngừa tái phát, đặt mục tiêu ức chế TSH (cá thể hóa)
- Xạ trị ngoài và hóa trị: Hiếm khi được sử dụng cho tổn thương tiến triển/không thể đảo ngược không đáp ứng với RAI
- Theo dõi diễn tiến và kiểm tra định kỳ: Siêu âm, đo thyroglobulin trong máu, khi cần thực hiện chẩn đoán hình ảnh toàn thân (xạ hình iod phóng xạ, PET/CT, v.v.)
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý:
- Tuân thủ việc dùng hormone tuyến giáp đều đặn sau phẫu thuật và kiểm tra TSH/hormone tuyến giáp định kỳ
- Tuân thủ các quy tắc an toàn bức xạ khi điều trị bằng RAI (duy trì khoảng cách tạm thời, thận trọng khi xử lý dịch cơ thể, v.v.)
- Nếu có kế hoạch mang thai, cần phối hợp thời điểm điều trị và thời điểm thực hiện RAI (sau khi thực hiện RAI phải chờ ít nhất vài tháng đến hơn 1 năm)
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo):
- Danh sách tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều dùng)
- Tiền sử bệnh và hồ sơ phẫu thuật/điều trị trước đây (bao gồm tiền sử phơi nhiễm bức xạ)
- Bản sao kết quả xét nghiệm trước đây (siêu âm tuyến giáp, kết quả FNA, xét nghiệm máu, CT/PET, v.v.)
- Ghi chú về thời điểm xuất hiện và những thay đổi của triệu chứng (thay đổi kích thước, khó thở/khó nuốt, thay đổi giọng nói, v.v.)
- Thông tin nên xác nhận khi được bác sĩ khám tại phòng khám ngoại trú:
- Thay đổi cân nặng gần đây, mệt mỏi, nhạy cảm với lạnh (liên quan đến chức năng tuyến giáp)
- Tiền sử gia đình (ung thư tuyến giáp hoặc ung thư hệ nội tiết) và tiền sử phơi nhiễm bức xạ vùng cổ/đầu khi còn nhỏ
- Kiểm tra tình trạng cấp cứu: Những trường hợp cần cân nhắc khám ngay hoặc đến phòng cấp cứu
- Khó thở ngày càng nặng, khó nuốt rõ rệt, khàn giọng nghiêm trọng (không thể phát âm) hoặc các triệu chứng chèn ép đường thở
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Tiên lượng tổng thể của bệnh này như thế nào? Trong trường hợp của tôi, những yếu tố chính nào quyết định tiên lượng?
- Phạm vi phẫu thuật (cắt thùy hay cắt toàn bộ tuyến giáp) được quyết định như thế nào? Trong trường hợp của tôi, bác sĩ khuyến nghị phương pháp phẫu thuật nào?
- Các tác dụng phụ chính của phẫu thuật hoặc điều trị bằng iod phóng xạ và cách kiểm soát là gì?
- Khi dùng hormone tuyến giáp (levothyroxine), có tác dụng phụ hoặc điểm nào cần lưu ý không?
- Cần theo dõi định kỳ bằng những xét nghiệm nào và với khoảng thời gian bao lâu một lần?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Mục tiêu TSH sau phẫu thuật của tôi được đặt ở mức nào (mức độ ức chế thay đổi tùy theo nguy cơ tái phát)?
- Tôi bị nghi ngờ di căn hạch bạch huyết; khi phẫu thuật có cần đồng thời loại bỏ hạch hay có thể theo dõi diễn tiến?
- Nếu cần điều trị bằng iod phóng xạ, tôi cần chuẩn bị và tuân thủ những hạn chế nào trước/sau điều trị (mang thai, ngừng cho con bú, v.v.)?