Ung thư tuyến giáp thể nang

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Ung thư tuyến giáp thể nang là một loại ung thư thuộc nhóm ung thư biệt hóa của tuyến giáp, là khối u bắt nguồn từ nang (tế bào nhú) của tuyến giáp. Cùng với ung thư thể nhú, bệnh được phân loại là ung thư tuyến giáp biệt hóa.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Ung thư thể nang chỉ được chẩn đoán là ác tính khi xác định có xâm lấn vỏ bao hoặc xâm lấn mạch máu trên mô bệnh học. Trong khi ung thư thể nhú có xu hướng di căn qua hạch bạch huyết, ung thư thể nang thường di căn qua đường máu đến xương, phổi và các vị trí khác, đồng thời thường hấp thu iốt phóng xạ. Nguyên nhân phát sinh bệnh là những bất thường trong việc điều hòa tăng trưởng và biệt hóa tế bào (yếu tố di truyền và môi trường).
• Nguyên nhân chính (yếu tố liên quan): Tiền sử phơi nhiễm bức xạ vùng đầu và cổ, tiền sử gia đình, chế độ ăn ít iốt trong thời gian dài (khác biệt theo khu vực), cùng các yếu tố di truyền khác.
• Triệu chứng chính: Phần lớn không có triệu chứng ở giai đoạn đầu và thường được phát hiện dưới dạng nhân giáp khi khám sức khỏe. Khi có triệu chứng, có thể xuất hiện khối ở cổ (nhân giáp), khó nuốt, cảm giác vướng ở cổ, khó thở, thay đổi giọng nói (khi xâm lấn dây thanh âm) và các triệu chứng khác.
• Đặc điểm chẩn đoán: Siêu âm và chọc hút kim nhỏ (FNA) rất quan trọng trong chẩn đoán ban đầu, nhưng đối với tổn thương dạng nang, khó phân biệt lành tính và ác tính chỉ dựa trên hình thái tế bào, vì vậy cần xét nghiệm mô bệnh học sau phẫu thuật (xác nhận xâm lấn vỏ bao và mạch máu) để chẩn đoán xác định cuối cùng.

Phương pháp điều trị

• Phẫu thuật
  • Tùy theo kích thước khối u, mức độ xâm lấn và nguy cơ lâm sàng, thực hiện cắt một phần tuyến giáp (cắt thùy) hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp.
  • Nếu nghi ngờ di căn hạch bạch huyết, có thể thực hiện phẫu thuật phối hợp (nạo vét hạch).
• Điều trị bằng iốt phóng xạ (RAI)
  • Sau phẫu thuật, dùng iốt phóng xạ đường uống để loại bỏ mô tuyến giáp còn sót lại hoặc các ổ di căn vi thể. Ung thư thể nang thường có tỷ lệ hấp thu iốt cao nên phương pháp này thường có hiệu quả.
  • Trước khi điều trị, tăng hấp thu iốt bằng chế độ ăn ít iốt và làm tăng TSH (ngừng hormone tuyến giáp hoặc tiêm rhTSH). Sau điều trị cần tạm thời cách ly và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa để bảo đảm an toàn bức xạ.
• Thuốc hormone tuyến giáp (levothyroxine)
  • Sau khi cắt tuyến giáp, dùng thuốc suốt đời như liệu pháp thay thế. Thuốc cũng được sử dụng nhằm ức chế TSH để giảm nguy cơ tái phát và phát triển bệnh (mức độ điều trị được điều chỉnh theo nguy cơ).
  • Khuyến nghị dùng khi bụng đói (buổi sáng); uống cách thời điểm dùng canxi, sắt và các thuốc khác một khoảng thời gian.
• Xạ trị và điều trị toàn thân
  • Đối với tổn thương tiến triển tại chỗ hoặc di căn không thể kiểm soát bằng phẫu thuật hoặc RAI, có thể cân nhắc xạ trị ngoài (kiểm soát tại chỗ).
  • Đối với di căn lan rộng hoặc tổn thương tiến triển không hấp thu RAI, có thể sử dụng thuốc điều trị đích phân tử (ví dụ: thuốc ức chế tyrosine kinase); cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
• Theo dõi và xét nghiệm
  • Theo dõi lâu dài bằng thyroglobulin (Tg) trong máu và kháng thể kháng Tg, siêu âm tuyến giáp, và khi cần, chẩn đoán hình ảnh toàn thân (xạ hình toàn thân bằng iốt phóng xạ, PET/CT, v.v.).
• Lưu ý, nguy cơ biến chứng và tự chăm sóc
  • Biến chứng phẫu thuật: Suy tuyến cận giáp (hạ calci máu), tổn thương thần kinh thanh quản quặt ngược (thay đổi giọng nói), chảy máu, nhiễm trùng và các biến chứng khác.
  • Tác dụng phụ của RAI: Viêm tuyến nước bọt tạm thời, khô miệng, hiếm khi ảnh hưởng đến chức năng sinh sản (khả năng sinh sản) — phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần kiêng mang thai trước và sau điều trị, đồng thời tư vấn về kế hoạch mang thai.
  • Cần tuân thủ thời điểm dùng thuốc và lưu ý tương tác thuốc của việc dùng hormone tuyến giáp suốt đời (với canxi, sắt, thuốc kháng acid, v.v.).
• Tiên lượng
  • Nhìn chung, đây là loại ung thư có tiên lượng tốt. Tiên lượng khác nhau tùy theo giai đoạn bệnh và tình trạng di căn, nhưng tỷ lệ sống còn dài hạn cao khi được phẫu thuật và điều trị RAI phù hợp.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị, hồ sơ, xét nghiệm)

• Vật dụng/hồ sơ cần mang theo
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thực phẩm bổ sung và thảo dược)
  • Kết quả siêu âm tuyến giáp trước đây, kết quả FNA (xét nghiệm tế bào) và hồ sơ phẫu thuật, bệnh lý (nếu có)
  • Kết quả xét nghiệm máu gần đây (TSH, free T4, Tg, kháng thể kháng Tg, v.v.) và xét nghiệm hình ảnh (PET/CT, xạ hình bằng iốt phóng xạ, v.v.)
• Ghi chép triệu chứng
  • Thay đổi kích thước khối ở cổ (bắt đầu từ khi nào, có lớn nhanh hay không), khó nuốt, khó thở, thay đổi giọng nói, có đau hay không và các triệu chứng khác
  • Thay đổi cân nặng, mệt mỏi, cảm giác nóng, đổ mồ hôi và các triệu chứng liên quan đến chức năng tuyến giáp
• Thói quen sinh hoạt và tiền sử bệnh
  • Tiền sử phơi nhiễm bức xạ vùng đầu và cổ, tiền sử gia đình (ung thư tuyến giáp, bệnh nội tiết), tình trạng mang thai (phụ nữ trong độ tuổi sinh sản), hút thuốc và uống rượu
• Liên quan đến việc chuẩn bị xét nghiệm
  • Khi dự kiến điều trị bằng iốt phóng xạ: hướng dẫn tuân thủ chế độ ăn ít iốt, xét nghiệm thai (phụ nữ), xác nhận có cần ngừng hormone tuyến giáp hay không hoặc xác nhận kế hoạch dùng rhTSH
  • Liên quan đến việc dùng thuốc: người đang dùng hormone tuyến giáp cần được hướng dẫn tuân thủ quy định “lấy máu trước rồi mới uống thuốc” khi xét nghiệm (lấy máu)

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Căn cứ nào trong chẩn đoán bệnh lý cho thấy tổn thương này là ác tính (ung thư thể nang)? (Ví dụ: có xâm lấn vỏ bao hoặc xâm lấn mạch máu hay không)"
• "Trong trường hợp của tôi, phạm vi phẫu thuật (cắt thùy hay cắt toàn bộ tuyến giáp) và lý do là gì?"
• "Sau phẫu thuật, tôi có cần điều trị bằng iốt phóng xạ không? Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ là gì?"
• "Mục tiêu điều trị hormone (levothyroxine) là duy trì nồng độ TSH ở mức nào? Tác dụng phụ là gì?"

Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Kết quả bệnh lý có xác nhận xâm lấn vỏ bao hoặc xâm lấn mạch máu không? (Thông tin này có tính quyết định đối với phạm vi phẫu thuật và kế hoạch theo dõi.)"
• "Lịch xét nghiệm Tg (thyroglobulin) và xét nghiệm hình ảnh để kiểm tra mô còn sót lại hoặc tình trạng di căn sau phẫu thuật như thế nào? Nếu Tg tăng thì kế hoạch xử trí là gì?"