Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và sinh bệnh học: Ung thư âm hộ là khối u ác tính phát sinh ở âm hộ, bao gồm môi âm hộ (môi lớn·môi bé), âm vật, cửa âm đạo..., phần lớn là ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma). Một số trường hợp là u hắc tố, ung thư tuyến Bartholin, ung thư biểu mô tế bào đáy... Trong một số trường hợp, tổn thương tiền ung thư (tân sinh trong biểu mô âm hộ) tiến triển thành ung thư xâm lấn.
- Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ: Nguyên nhân chính xác chưa rõ, nhưng nhiễm virus papilloma ở người (HPV) được ghi nhận ở 20–60% bệnh nhân và là yếu tố liên quan quan trọng. Tuổi (độ tuổi chẩn đoán trung bình khoảng 65 tuổi), hút thuốc và suy giảm miễn dịch làm tăng nguy cơ.
- Triệu chứng chính: Ngứa âm hộ, khối u hoặc tổn thương dạng gồ, chảy máu, tiết dịch, đau, khó tiểu. Tổn thương có thể biểu hiện dưới dạng gồ, loét, bạch sản (tổn thương màu trắng), dạng mụn cóc hoặc thay đổi sắc tố (sẫm màu·đỏ lên).
- Tóm tắt các yếu tố chẩn đoán: Chẩn đoán xác định bằng khám trực quan, soi âm hộ và sinh thiết tổn thương. Để đánh giá di căn·giai đoạn bệnh, tiến hành các xét nghiệm hình ảnh như CT/MRI/siêu âm và đánh giá hạch bạch huyết.
Phương pháp điều trị
- Điều trị phẫu thuật (tiêu chuẩn): Tùy theo kích thước·vị trí·giai đoạn của tổn thương và tình trạng hạch bạch huyết, thực hiện cắt bỏ tại chỗ, cắt một phần hoặc toàn bộ âm hộ (vulvectomy), nạo vét hạch bạch huyết (vùng chậu·bẹn). Mục tiêu là bảo tồn tối đa mô lành, đồng thời bảo tồn niệu đạo·hậu môn·chức năng tình dục·chức năng đại tiện·tiểu tiện ở mức có thể. Gần đây, sinh thiết hạch lính gác (sentinel lymph node) được sử dụng nhằm giảm việc nạo vét hạch bạch huyết không cần thiết.
- Xạ trị: Được sử dụng cho bệnh tiến triển tại chỗ hoặc như điều trị bổ trợ khi cần thu nhỏ tổn thương trước phẫu thuật hay khi nguy cơ tái phát tại chỗ sau phẫu thuật cao. Có thể được cân nhắc với mục đích bảo tồn ở một số tổn thương nhỏ (đặc biệt ở vùng quanh âm vật...).
- Hóa trị: Được sử dụng đơn độc hoặc phối hợp với xạ trị (tùy chọn) trong trường hợp di căn xa hoặc tổn thương tái phát không thể phẫu thuật. Thuốc tiêu chuẩn thay đổi tùy theo giai đoạn và tình trạng bệnh.
- Chăm sóc bảo tồn·phục hồi chức năng: Chăm sóc vết thương sau phẫu thuật, phục hồi chức năng tiểu tiện·đại tiện·tình dục (vật lý trị liệu·liệu pháp tình dục khi cần), kiểm soát đau và hỗ trợ tâm lý là rất quan trọng.
- Những điểm cần lưu ý trong quá trình điều trị: Kiểm soát nhiễm trùng vết thương·phù bạch huyết, không hút thuốc, phòng ngừa liên quan đến HPV (khuyến nghị tiêm vắc-xin cần được tư vấn tùy theo độ tuổi·tình trạng).
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
Đồ cần chuẩn bị (chuẩn bị trước khi kiểm tra·khám)
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh·tiền sử phẫu thuật và các thông tin liên quan (bản sao kết quả sinh thiết·báo cáo giải phẫu bệnh trước đây, kết quả xét nghiệm hình ảnh)
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (ngứa, đau, chảy máu, tiết dịch...) cùng ghi chép về những thay đổi
- Tiền sử hút thuốc, tiền sử hoạt động tình dục (số lượng bạn tình, sử dụng bao cao su...), tình trạng tiêm vắc-xin HPV
- Nếu chụp ảnh (hình dạng·thay đổi của tổn thương) và mang theo sẽ giúp ích cho việc so sánh
Câu hỏi ví dụ (câu hỏi tự đặt ra khi khám) - "Xin hãy giải thích chi tiết thời điểm tôi bắt đầu cảm nhận triệu chứng và những thay đổi của triệu chứng."
- "Tôi có hồ sơ sinh thiết·kết quả giải phẫu bệnh hoặc kết quả xét nghiệm hình ảnh đã thực hiện trước đây không?"
Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Ý nghĩa của giai đoạn bệnh và tiên lượng (tỷ lệ sống sót) của tôi là gì?"
- "Ưu và nhược điểm, cũng như tác dụng phụ của các lựa chọn điều trị được khuyến nghị là gì?"
- "Nguy cơ rối loạn chức năng tình dục·tiểu tiện·đại tiện do phẫu thuật ở mức nào? Việc phục hồi chức năng sẽ được tiến hành như thế nào?"
- "Có nhất thiết phải kiểm tra hạch bạch huyết không? Có thể thực hiện sinh thiết hạch lính gác không?"
- "Tôi cần thay đổi điều gì trong lối sống để giảm nguy cơ tái phát?"
Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo từng bệnh
- "Trong trường hợp của tôi, phạm vi phẫu thuật (cắt một phần so với cắt toàn bộ âm hộ) được quyết định như thế nào, và có thể bảo tồn âm vật·niệu đạo·hậu môn không?"
- "Xin hãy cho biết trường hợp của tôi có đủ điều kiện để thực hiện sinh thiết hạch lính gác (SLN biopsy) hay không; nếu không thực hiện, nguy cơ biến chứng do nạo vét hạch bạch huyết (ví dụ: phù bạch huyết) ở mức nào?"
Thông tin tham khảo bổ sung
- Yếu tố tiên lượng quan trọng nhất là có hay không di căn hạch bạch huyết (khi hạch âm tính, tỷ lệ sống sót 5 năm >90%; khi hạch dương tính, giảm còn khoảng 55%; ở giai đoạn tiến triển có thể giảm xuống 30%).
- Phòng ngừa: Khuyến nghị khám phụ khoa định kỳ và tự kiểm tra âm hộ, không hút thuốc, quan hệ tình dục an toàn·tiêm vắc-xin HPV, vệ sinh phù hợp (lau từ trước ra sau sau khi tiểu·đại tiện, mặc đồ lót cotton thoáng khí, hạn chế mặc quần áo bó sát).