Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng dị vật đi vào và lưu lại bên trong âm hộ hoặc âm đạo, gây viêm hoặc nhiễm trùng, tiết dịch, đau và các triệu chứng khác.
- Nguyên nhân: Ở người trưởng thành, dị vật thường gặp là sản phẩm vệ sinh bị sót lại, chẳng hạn như tampon hoặc mảnh bao cao su. Ở trẻ em, nguyên nhân chủ yếu là đưa vật nhỏ vào do tò mò (tùy tình huống, cần nghi ngờ khả năng trẻ bị ngược đãi).
- Sinh lý bệnh: Nếu dị vật lưu lại từ 48 giờ trở lên, sự cân bằng vi khuẩn bình thường trong âm đạo bị phá vỡ; vi khuẩn gram âm (E. coli), vi khuẩn kỵ khí và các loại khác có thể phát triển quá mức, gây nhiễm trùng tại chỗ và hình thành mủ. Nếu xảy ra vết thương xuyên thấu, tình trạng có thể tiến triển thành vấn đề trong ổ bụng (đau bụng cấp tính).
- Triệu chứng chính: Dịch tiết âm đạo bất thường có mùi hôi (có mủ hoặc lẫn máu), đau tại chỗ, kích ứng và đỏ âm hộ, đau bụng (trong trường hợp nặng), chảy máu.
Phương pháp điều trị
- Xử trí ban đầu
- Loại bỏ dị vật càng sớm càng tốt (thực hiện tại phòng khám ngoại trú hoặc khoa cấp cứu dưới sự quan sát và soi âm đạo). Ở trẻ em, loại bỏ dị vật dưới sự an thần/giảm đau phù hợp.
- Sau khi loại bỏ, kiểm tra xem có vết thương hoặc chảy máu hay không; xét nghiệm dịch tiết (nuôi cấy, và xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục khi cần).
- Điều trị bằng thuốc
- Nếu có dấu hiệu nhiễm trùng tại chỗ hoặc toàn thân, điều trị bằng kháng sinh. Việc lựa chọn dựa trên biểu hiện lâm sàng và kết quả nuôi cấy; cân nhắc sử dụng kháng sinh bao phủ vi khuẩn gram âm và vi khuẩn kỵ khí trong âm đạo (ví dụ: beta-lactam/chất ức chế beta-lactamase hoặc cephalosporin + metronidazole, v.v.). Đơn thuốc và liều dùng cho trẻ em phải tuân theo hướng dẫn dành cho nhi khoa.
- Khử khuẩn tại chỗ và ngâm vùng tổn thương (theo chỉ định của bác sĩ) để loại bỏ dịch tiết và duy trì vệ sinh.
- Khi bệnh nặng hoặc có biến chứng
- Nếu nghi ngờ nhiễm trùng lan rộng, áp xe hoặc hoại tử mô, cần nhập viện để sử dụng kháng sinh đường tĩnh mạch và dẫn lưu ngoại khoa hoặc can thiệp phẫu thuật.
- Chăm sóc bổ sung
- Kiểm soát đau, chăm sóc vết thương và tái khám sau 1–2 tuần để xác nhận quá trình lành thương.
- Ở trẻ em, nếu có tình trạng đưa dị vật lặp lại, hành vi bất thường hoặc dấu hiệu chấn thương, cần tiến hành đánh giá liên quan đến ngược đãi trẻ em và khi cần báo cáo cho cơ quan phúc lợi xã hội/cơ quan pháp luật.
- Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
- Không cố tự lấy dị vật một cách gượng ép; hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức.
- Khi sử dụng tampon, tuân thủ thời gian thay và giữ vệ sinh tay thật tốt.
- Nếu có hoạt động tình dục hoặc nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, nên thực hiện thêm các xét nghiệm.
Những điểm cần kiểm tra trước khi đi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (kháng sinh, thuốc chống đông máu, v.v.)
- Tiền sử phẫu thuật/điều trị phụ khoa và dị ứng (đặc biệt là dị ứng kháng sinh)
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (thay đổi về màu sắc, mùi, lượng dịch tiết; vị trí và mức độ đau; có sốt hay không)
- Đối với trẻ em, ghi lại tình huống đã quan sát được (đã đưa vật gì vào, lúc đó có ai ở bên cạnh, v.v.)
- Chuẩn bị kết quả xét nghiệm
- Kết quả xét nghiệm phụ khoa gần đây (nếu có) hoặc ảnh chụp chấn thương (nếu có thể)
- Ví dụ ghi chép triệu chứng (để cho bác sĩ xem)
- “Dịch tiết bắt đầu xuất hiện vào ngày và thời điểm nào?”
- “Dịch tiết có màu gì (vàng/xanh/lẫn máu)? Có mùi hôi không?”
- “Gần đây có kinh nguyệt, quan hệ tình dục, sử dụng tampon hoặc thụt rửa âm đạo (dụng cụ thụt rửa âm đạo) không?”
- Điều cấm kỵ/lưu ý trước khi đi khám ngoại trú
- Nếu tình trạng xấu đi sau khi cố tự lấy dị vật, hãy đến khoa cấp cứu ngay lập tức.
- Đối với trẻ em, cần hỏi trước xem có cần an thần khi khám và xử trí hay không.
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- “Mục đích và các tác dụng phụ có thể xảy ra của loại kháng sinh bác sĩ khuyến nghị lần này là gì?”
- “Sau khi loại bỏ dị vật, có cần làm thêm xét nghiệm (nuôi cấy, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục, siêu âm, v.v.) không?”
- “Thời gian dự kiến để lành bệnh là bao lâu và cần tuân thủ những quy tắc sinh hoạt nào để phòng tái phát?”
Ví dụ câu hỏi dành riêng cho bệnh này
- (Người trưởng thành) “Nếu tôi đã đưa tampon vào rồi quên mất, liệu có thể ổn mà không cần dùng kháng sinh không, và tôi có thể theo dõi tình trạng này đến khi nào?”
- (Người chăm sóc trẻ) “Nếu việc đưa dị vật vào cơ thể trẻ lặp lại, tiêu chuẩn để xác định đó là ngược đãi trẻ em là gì và những quy trình nào sẽ được tiến hành?”