Viêm hạch bạch huyết

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Viêm hạch bạch huyết là tình trạng hạch bạch huyết (hạch lympho) to lên và bị viêm do phản ứng miễn dịch đối với nhiễm trùng (vi khuẩn·vi-rút), bệnh lao hoặc di căn của khối u ác tính ở cơ quan khác.
• Nguyên nhân và bệnh sinh:
  • Nhiễm khuẩn cấp tính (chủ yếu do Staphylococcus, Streptococcus sau nhiễm trùng da·đường hô hấp trên) là nguyên nhân thường gặp nhất.
  • Có thể do vi-rút (cảm lạnh, bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn, v.v.) hoặc bệnh lao (đặc biệt tiến triển từ từ ở trẻ em·người trưởng thành trẻ tuổi).
  • Hạch to do di căn của khối u ở cơ quan khác (đặc biệt ở người từ 40–50 tuổi trở lên cần nghi ngờ ung thư di căn).
  • Hạch bạch huyết là nơi xử lý·cô lập kháng nguyên nhiễm trùng; khi được kích thích bởi kháng nguyên, có thể xảy ra hạch to·đau·hóa mủ (hình thành áp-xe), v.v.
• Triệu chứng chính:
  • Tại chỗ: khối có thể sờ thấy (hạch bạch huyết to), đau (khi nhiễm trùng cấp tính), đỏ·nóng, sưng, loét da·chảy mủ (khi tiến triển), giảm khả năng di động (khi dính với các mô xung quanh)
  • Toàn thân: sốt, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, đổ mồ hôi ban đêm (đặc biệt trong bệnh lao)
  • Đặc điểm lâm sàng: Viêm hạch do nhiễm trùng cấp tính thường gây đau, kích thước tăng nhanh và hạch di động tốt. Viêm hạch do lao thường không đau và có xu hướng nhiều hạch to dần lên từ từ.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Điều trị khác nhau tùy theo nguyên nhân (xác định nguyên nhân → điều trị kháng khuẩn·kháng lao·khối u thích hợp).
• Điều trị bằng thuốc:
  • Viêm hạch bạch huyết do vi khuẩn nghi ngờ: dùng kháng sinh đường uống hoặc đường tĩnh mạch (theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh tại địa phương). Theo tiêu chuẩn, sử dụng kháng sinh có cân nhắc phạm vi bao phủ Staphylococcus/streptococcus (ví dụ: trong trường hợp nhẹ, amoxicillin-clavulanate hoặc nhóm penicillin; nếu nghi ngờ MRSA, có thể lựa chọn clindamycin, v.v.). Nếu nặng hoặc nghi ngờ áp-xe, cần nhập viện và dùng kháng sinh đường tĩnh mạch.
  • Viêm hạch bạch huyết do lao: điều trị bằng phác đồ thuốc kháng lao tiêu chuẩn (nhiều thuốc, thời gian điều trị kéo dài vài tháng—theo hướng dẫn quốc gia).
  • Viêm hạch do vi-rút thường cải thiện với điều trị triệu chứng (nghỉ ngơi, hạ sốt·giảm đau).
• Thủ thuật·phẫu thuật:
  • Khi hình thành áp-xe, cần dẫn lưu mủ (rạch·dẫn lưu).
  • Khi không rõ nguyên nhân hoặc nghi ngờ ác tính, xác định chẩn đoán bằng sinh thiết (chọc hút kim nhỏ [FNA], sinh thiết lõi hoặc sinh thiết cắt bỏ).
  • Có thể phẫu thuật cắt bỏ khi không đáp ứng điều trị hoặc nhằm mục đích chẩn đoán.
• Chăm sóc sinh hoạt và điều trị triệu chứng:
  • Chườm ấm để giảm đau.
  • Nghỉ ngơi đầy đủ và uống đủ nước.
  • Trong thời gian dùng kháng sinh, uống đủ liệu trình theo chỉ dẫn.
• Lưu ý (khi điều trị):
  • Không tự ý nặn mủ hoặc đè ép (nguy cơ lan rộng nhiễm trùng·tạo sẹo).
  • Nếu không cải thiện trong vòng 48–72 giờ sau khi bắt đầu dùng kháng sinh, cần đánh giá lại.
  • Nếu kéo dài trên 2 tuần, kích thước tăng lên hoặc kèm sốt cao·triệu chứng toàn thân, cần làm thêm xét nghiệm (chẩn đoán hình ảnh·sinh thiết).
  • Nếu người từ 40 tuổi trở lên sờ thấy khối cứng ở cổ, cần tích cực kiểm tra để loại trừ khả năng ác tính di căn.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi đến bệnh viện):
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử bệnh (tiền sử mắc lao, ung thư, điều trị ức chế miễn dịch, đái tháo đường, v.v.)
  • Thời điểm xuất hiện nhiễm trùng gần đây (nhiễm trùng đường hô hấp trên, vết thương da) hoặc chấn thương
  • Ghi chú về thời điểm khởi phát·diễn biến triệu chứng (thay đổi kích thước, đau, có sốt hay không, dịch tiết, v.v.)
  • Nếu có kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, X-quang ngực, siêu âm, v.v.), hãy mang theo
• Những điều cần báo trước cho nhân viên y tế khi đến khám:
  • Thời điểm phát hiện hạch bạch huyết lần đầu và thay đổi kích thước
  • Có hay không các triệu chứng toàn thân như sốt·sụt cân·đổ mồ hôi ban đêm·mệt mỏi
  • Có loét da hoặc chảy mủ hay không
  • Gần đây có dùng kháng sinh hay không và đáp ứng như thế nào
  • Tiền sử tiếp xúc với bệnh lao, lịch sử du lịch gần đây, tiếp xúc với động vật, tình trạng suy giảm miễn dịch
• Ví dụ câu hỏi (nội dung bệnh nhân có thể tự ghi chú mang theo):
  • Các triệu chứng bắt đầu khi nào và khối hạch to lên nhanh đến mức nào?
  • Có sốt·triệu chứng toàn thân không? Có cải thiện khi dùng kháng sinh không?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân có khả năng cao nhất của tình trạng hạch bạch huyết to này là gì?"
• "Tôi nên làm những xét nghiệm nào (xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết), và mục đích của từng xét nghiệm là gì?"
• "Thời gian điều trị dự kiến và các tác dụng phụ thường gặp của loại kháng sinh bác sĩ định kê là gì?"
• "Sau điều trị cần theo dõi diễn biến như thế nào? Khi nào tôi cần quay lại khám?"
• "Khả năng hạch này là ung thư là bao nhiêu, và khi nào cần sinh thiết?"

Ví dụ câu hỏi tùy theo bệnh

• Khi nghi ngờ bệnh lao:
  • "Để phân biệt bệnh lao, bác sĩ sẽ thực hiện những xét nghiệm nào (X-quang ngực, xét nghiệm lao, PPD/IGRA, sinh thiết, v.v.)?"
  • "Xin hãy giải thích về thời gian điều trị dự kiến bằng thuốc kháng lao và tác dụng phụ của từng thuốc (như độc tính trên gan, v.v.)."
• Khi nghi ngờ áp-xe (mủ) hoặc cần dẫn lưu mủ:
  • "Vùng này có cần dẫn lưu mủ (rạch·dẫn lưu) không? Phương pháp thực hiện và quá trình hồi phục như thế nào?"
  • "Nguy cơ hình thành sẹo hoặc đường rò (ống nối giữa da và hạch bạch huyết) sau khi dẫn lưu mủ ở mức nào?"

Hướng dẫn bổ sung:

• Trường hợp cần khẩn cấp đến bệnh viện: Nếu kích thước tăng vọt cấp tính, da nhanh chóng đỏ lên và đau·sốt dữ dội, đồng thời khó thở·khó nuốt, cần đến khám cấp cứu ngay lập tức.
• Diễn biến: Viêm hạch bạch huyết do vi khuẩn cấp tính thường cải thiện trong vòng 1–3 tuần với điều trị kháng khuẩn thích hợp. Bệnh lao cần điều trị trong thời gian dài (vài tháng), và một số trường hợp có thể cần điều trị bằng phẫu thuật.