Viêm teo âm đạo do tuổi già

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Viêm âm đạo do tuổi già (teo âm đạo) (hoặc teo đường sinh dục–tiết niệu liên quan đến mãn kinh, genitourinary syndrome of menopause) là những thay đổi teo của niêm mạc âm đạo và các triệu chứng do tình trạng này gây ra, xuất hiện do thiếu estrogen sau mãn kinh. Về mặt sinh lý bệnh, thiếu estrogen làm giảm độ dày biểu mô âm đạo, giảm glycogen → giảm Lactobacillus và tăng pH âm đạo, khiến niêm mạc bị khô và dễ tổn thương. Các triệu chứng chính gồm:

• Khô âm đạo, cảm giác nóng rát, ngứa
• Đau khi quan hệ tình dục, khó chịu liên quan đến giảm ham muốn tình dục
• Dịch tiết âm đạo bất thường (bao gồm dịch màu vàng/chảy máu màu hồng) hoặc chảy máu khi tiếp xúc
• Triệu chứng tiểu tiện: đau khi tiểu, tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu không tự chủ hoặc gia tăng nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
  Trên lâm sàng cần phân biệt với viêm âm đạo do nhiễm trùng hoặc ung thư (đặc biệt khi có chảy máu bất thường).

Phương pháp điều trị

• Liệu pháp hormone tại chỗ
  • Estrogen âm đạo tại chỗ liều thấp (kem, viên đặt âm đạo, chế phẩm dùng đường uống/đặt âm đạo hoặc vòng âm đạo): có hiệu quả nhất trong việc phục hồi niêm mạc âm đạo, cải thiện dịch tiết, đau và khô âm đạo. Đây là lựa chọn điều trị đầu tay tiêu chuẩn.
  • Theo nội dung được cung cấp trong bảng, estrogen bôi tại chỗ ở âm đạo được biết là không làm tăng nguy cơ ung thư vú; tuy nhiên, người có tiền sử ung thư vú cần trao đổi với bác sĩ phụ trách.
• Liệu pháp hormone thay thế toàn thân (HRT)
  • Cân nhắc khi kèm theo các triệu chứng mãn kinh toàn thân hoặc cần điều trị toàn thân. Khi sử dụng toàn thân, cần đánh giá riêng lợi ích và nguy cơ.
• Điều trị không dùng hormone
  • Chất bôi trơn tan trong nước (dùng khi quan hệ tình dục) và kem dưỡng ẩm âm đạo (sử dụng thường xuyên) — giúp giảm triệu chứng tức thời và dưỡng ẩm lâu dài.
  • Quan hệ tình dục hoặc tự kích thích thường xuyên (giúp duy trì lưu lượng máu và sức khỏe niêm mạc).
  • Vật lý trị liệu (tăng cường cơ sàn chậu) và điều trị cải thiện chức năng tiểu tiện (như tập bàng quang) — hữu ích đối với các triệu chứng tiết niệu.
• Các lựa chọn thuốc thay thế/bổ sung
  • SERM đường uống (ví dụ: ospemifene): có thể sử dụng cho đau khi quan hệ tình dục sau mãn kinh (liên quan đến teo âm đạo) (cần kiểm tra chỉ định sử dụng/chống chỉ định).
  • DHEA (prasterone) dùng trong âm đạo: được sử dụng ở một số quốc gia để cải thiện đau khi quan hệ tình dục.
• Khi kèm nhiễm trùng
  • Nếu xác định có nhiễm khuẩn, điều trị bằng kháng sinh thích hợp. Không cần dùng kháng sinh đối với thay đổi teo đơn thuần.
• Các thủ thuật khác
  • Thiết bị laser hoặc thiết bị dựa trên năng lượng (laser âm đạo): đã có báo cáo cải thiện một số triệu chứng, nhưng bằng chứng về độ an toàn và hiệu quả lâu dài vẫn còn hạn chế và đây không phải là điều trị đầu tay.
• Diễn tiến điều trị và theo dõi
  • Estrogen tại chỗ thường giúp cải thiện triệu chứng trong vòng vài tuần. Đây là tình trạng mạn tính cần điều trị duy trì. Đánh giá diễn tiến trong vòng 4–12 tuần sau khi bắt đầu điều trị và lập kế hoạch tiếp tục điều trị khi cần.

Lưu ý / nguy cơ biến chứng / lưu ý khi tự chăm sóc

• Cần đi khám khi xuất hiện triệu chứng mới như chảy máu âm đạo bất thường, đau kéo dài hoặc dịch tiết có mùi hôi (chảy máu có thể là chỉ định kiểm tra ung thư).
• Nếu có tiền sử ung thư vú hoặc nghi ngờ khối u phụ thuộc estrogen, phải trao đổi với bác sĩ chuyên khoa (ung bướu nội khoa/sản phụ khoa) trước khi điều trị hormone.
• Khi sử dụng estrogen tại chỗ, đôi khi có thể xảy ra kích ứng tại chỗ hoặc một lượng nhỏ tác dụng toàn thân (như căng tức vú).
• Vệ sinh: tránh sử dụng quá mức dung dịch vệ sinh bên trong âm đạo và các sản phẩm gây kích ứng.
• Khuyến nghị sử dụng chất bôi trơn khi quan hệ tình dục.
• Biến chứng: nhiễm trùng tái phát, chảy máu âm đạo, rối loạn chức năng tình dục mạn tính, tình trạng các triệu chứng đường tiết niệu nặng lên, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ câu hỏi)

Vật dụng/thông tin nên chuẩn bị hoặc nộp

• Danh sách các thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc hormone, thuốc chống đông, thuốc chống ung thư, kháng sinh, SERM, v.v.)
• Tiền sử và tiền sử gia đình về ung thư vú, ung thư nội mạc tử cung, huyết khối, v.v.
• Kết quả các xét nghiệm đã thực hiện gần đây (Pap smear gần đây, xét nghiệm nuôi cấy, tiền sử điều trị hormone, v.v.)
• Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, các yếu tố làm nặng và giảm triệu chứng (có đau khi quan hệ tình dục hay không, màu sắc/mùi/lượng dịch tiết, triệu chứng tiểu tiện)
• Tiền sử dị ứng và thông tin về chất bôi trơn/kem dưỡng ẩm âm đạo đang sử dụng

Thông tin cần báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú (ví dụ)

• Có chảy máu gần đây hay không (đặc biệt là chảy máu sau mãn kinh)
• Tiền sử ung thư vú hoặc bệnh phụ thuộc estrogen
• Có hay không các yếu tố nguy cơ hiện tại của bệnh tim mạch và huyết khối (hút thuốc, béo phì, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến của phương pháp điều trị này (estrogen tại chỗ) sẽ bắt đầu xuất hiện từ khi nào? Cần sử dụng trong bao lâu?
• Các tác dụng phụ chính của thuốc này là gì? Thuốc có làm tăng nguy cơ ung thư vú không?
• Nếu không thể điều trị bằng hormone, có những lựa chọn điều trị thay thế nào?
• Nếu triệu chứng không cải thiện, xét nghiệm hoặc thủ thuật tiếp theo sẽ là gì?

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• Tôi có tiền sử ung thư vú. Sử dụng estrogen âm đạo tại chỗ có an toàn không? (Khi cần, khuyến nghị phối hợp hội chẩn với khoa ung bướu nội khoa)
• Estrogen dùng trong âm đạo (kem/viên/vòng) cần được sử dụng như thế nào (cách dùng/liều lượng), và trong thời gian điều trị cần thực hiện định kỳ những xét nghiệm nào?

(Hết)